Ο Bobby είναι, ίσως, η πιο πολυσυζητημένη προσωπικότητα του παγκόσμιου σκάκι. Είναι ο άνθρωπος που το 1972 έσπασε τη μονοκρατορία των Σοβιετικών στο παγκόσμιο σκάκι, δημιουργώντας μια ολόκληρη βιβλιογραφία γύρω από τον τρόπο παιχνιδιού του και ένα τεράστιο πέπλο μυστηρίου σχετικά με τη ζωή του. Έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως ο μεγαλύτερος σκακιστής που υπήρξε ποτέ. Έχει χαρακτηριστεί επίσης σαν αλαζόνας, απίστευτα εγωκεντρικός, μισότρελος, καταθλιπτικός. Ορισμένοι μάλιστα τόλμησαν να υποστηρίξουν ότι είναι ένας άνθρωπος περιορισμένης και μονοσήμαντης ευφυΐας.
Σίγουρα ο Bobby δεν παρουσίασε κάποια ιδιαίτερα ταλέντα, όπως έδειξαν να έχουν άλλοι σκακιστές παρόμοιου βεληνεκούς. Ο Laskerήταν προικισμένος μαθηματικός και φιλόσοφος. Ο Alekhineείχε πτυχίο νομικής από τη Σορβόννη και μπορούσε να γράφει σε διάφορες γλώσσες. Ο Botvinnikείχε παρασημοφορηθεί από τη Σοβιετική ένωση για την προσφορά του στη μηχανική. Απέναντι σε αυτούς στέκεται ο Bobbyπου δεν τελείωσε καν το σχολείο, δίνοντας σε κάποιους την αφορμή να τον χαρακτηρίσουν ως έναν ηλίθιο σοφό. Υποθέτω, ότι τους επιστρέφει το χαρακτηρισμό, μόνο όμως τον επιθετικό. Σύμφωνα με ερευνητές, που έχουν ψάξει τα σχολικά αρχεία και συγκρίνει τις επιδόσεις του, ο δείκτης ευφυΐας του Fischerαγγίζει το 180 (το I. Q. του μέσου ανθρώπου κυμαίνεται από το 90 ως το 110). Η μνήμη του, είναι απλά μνημειώδης. Ένα παράδειγμα ίσως πείσει και τους πιο δύσπιστους. Το 1972 έπαιξε με τον Ρώσο Spassky, στο Ρέικιαβικ, τον αγώνα που τον καθιέρωσε ανάμεσα στους καλύτερους. Ο Bobbyλοιπόν, είχε φτάσει κάποιες μέρες πριν στην ισλανδική πρωτεύουσα και γυρνούσε εδώ και κει, προκειμένου να εγκλιματιστεί. Ένα πρωινό τηλεφώνησε σε ένα ντόπιο φίλο και σκακιστή, το FrederickOlaffson. Εκείνος όμως έλειπε από το σπίτι. Έτσι, στο τηλέφωνο απάντησε η κόρη του που δε μιλούσε αγγλικά και είπε στο Fischer, στα Ισλανδικά, ότι οι γονείς της έλειπαν και ότι θα γυρνούσαν το βράδυ. Ο Bobbyδε γνώριζε ισλανδικά κι έτσι αναγκάστηκε να κλείσει το τηλέφωνο. Το ίδιο απόγευμα συναντήθηκε με έναν άλλο Ισλανδό σκακιστή που ήξερε αγγλικά, αναφέροντάς του το περιστατικό. ¨Νομίζω ότι μου μίλησε ένα μικρό κορίτσι¨ του είπε και κατόπιν του μετέφερε όλο το μήνυμα που άκουσε στο τηλέφωνο, αναπαράγοντας κάθε ήχο, με αποτέλεσμα ο φίλος του να μεταφράσει το μήνυμα λέξη προς λέξη!!!
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Ο BobbyFischerγεννήθηκε στις 9 Μαρτίου του 1943, στο Σικάγο, παίρνοντας το επώνυμο του πρώτου άντρα της μητέρας του, που είχε εκδιωχθεί από τις Η.Π.Α. Οι δικοί του είχαν χωρίσει και η μητέρα του, με την οποία ζούσε, εργαζόταν σα νοσηλεύτρια και παράλληλα προσπαθούσε να σπουδάσει. Η RegginaWender(η μητέρα του) ήταν ανατολικοευρωπαία, εβραϊκής καταγωγής, που είχε μεγαλώσει στις Η.Π.Α., αλλά είχε ζήσει αρκετά χρόνια στην Ευρώπη, με τελευταίο της σταθμό την Μόσχα πριν γυρίσει πίσω στην Αμερική. Ήταν έξυπνη γυναίκα, μιλούσε οκτώ γλώσσες αλλά όπως προκύπτει από τα αρχεία του FBIκαι τις παρακολουθήσεις της οικογένειας ήταν ελαφρώς παρανοϊκή, με την κλινική έννοια του όρου. Ο φυσικός του πατέρας ήταν ένας μποέμ Ούγγρος, εβραϊκής καταγωγής κι αυτός, καθηγητής φυσικής σε αρκετά πανεπιστήμια της Αμερικής, γυρολόγος, έξυπνος και λιγάκι ιδιόμορφος. Λέγεται ότι ήταν τόσο φιλόζωος, ώστε αρνιόταν να φορέσει μάλλινα ρούχα με αποτέλεσμα το χειμώνα να φοράει τις πυτζάμες του κάτω από τα ρούχα, για να προστατευτεί από το κρύο. Και ήταν και φιλοκομμουνιστής. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την διαμονή της Regginaστην ανατολική Ευρώπη οδήγησε το FBIστη παρακολούθηση της οικογένειας από το 1940 ως το 1970. Ίσως γι’ αυτό ο Bobbyνα μισεί τις Η.Π.Α..
Η πρώτη σκακιέρα έφτασε στα χέρια του μικρού Bobbyστην ηλικία των 6. Στα 8 του έπαιρνε μέρος ανεπίσημα σε αγώνες του σκακιστικού ομίλου του Brooklyn, όπου είχε μετακομίσει με τη μητέρα και την αδερφή του. Εκεί τον ανακαλύπτει ο μετέπειτα μέντοράς του ο JohnCollins, oοποίος αργότερα θα πει ότι κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι δίδαξε τον Bobby, γράφοντας σε ένα βιβλίο του ¨Ιδιοφυΐες σαν τον Μπετόβεν, το Ντα Βίντσι, το Σαίξπηρ, το Φίσερ, ξεπετάγονται από το κεφάλι του Δία, είναι γενετικά προγραμματισμένες, ξέρουν προτού διδαχθούν¨. Έτσι, αυτός ο παράξενος πιτσιρικάς ξεκινά να κατακτήσει τον ασπρόμαυρο κόσμο του. Μεγαλώνοντας αρχίζει να κερδίζει σε όποιο αγώνα λαμβάνει μέρος. Στα 13 του είναι ο νεότερος παίκτης που κερδίζει το πρωτάθλημα junior των Η.Π.Α.. Στα 14 του επαναλαμβάνει τη νίκη του. Η δεύτερη αυτή εμφάνιση έχει αφήσει ιστορία. Το τουρνουά είχε ξεκινήσει κι ο Fischerέλαμπε δια της απουσίας του. Όλοι περίμεναν τον περυσινό ιδιόρρυθμο νικητή, που θα έπρεπε να υπερασπίσει τον τίτλο του. Αυτόν τον άγνωστο που πέρυσι είχε εμφανιστεί από το πουθενά, σάρωσε τους πάντες και εξαφανίστηκε το ίδιο γρήγορα. Αντίπαλος του ο Gil, ένας καταξιωμένος για την ηλικία του παίκτης. Ο Βοbby όμως δε φαινόταν πουθενά, όταν ξαφνικά, ένα τέταρτο μετά την έναρξη, ανοίγουν οι πόρτες διάπλατα και εμφανίζεται ένα αγόρι με ξυρισμένο κεφάλι, σχισμένα τζην, μια πορτοκαλί φανέλα και παπούτσια διαφορετικού χρώματος. Ο έφηβος έτρεξε προς το τραπεζάκι του διοργανωτή, αδιαφορώντας για τις εκφράσεις θαυμασμού και έκπληξης των υπόλοιπων και ρώτησε ποιο ήταν το έπαθλο για εκείνη τη χρονιά. ¨Μια γραφομηχανή, όπως και πέρυσι¨ του απάντησε ο έκπληκτος, με τη θρασύτητα του νεαρού, διοργανωτής. ¨Δεν κατεβαίνω τότε, γιατί δεν χρειάζομαι κι άλλη γραφομηχανή ¨ ανταπάντησε αλαζονικά ο άσημος τότε σκακιστής. ¨Μην είσαι σίγουρος ότι θα την κερδίσεις¨ μουρμούρισε ένας από τους αγωνιζόμενους, που έμελλε να μείνει στην ιστορία μόνο γι’ αυτήν του την ατάκα. Ο Fischerεκνευρίστηκε κι αποφάσισε να αγωνιστεί. Όλα ήταν έτοιμα για την πιο έντονη παρτίδα του τουρνουά με τους δύο αντιπάλους να κερδίζουν μέχρι να φτάσουν στον τελικό και τη δική τους αναμέτρηση. Κατά τη διάρκεια του τουρνουά, έξω από την κυρίως αίθουσα υπήρχαν τοποθετημένες σκακιέρες, όπου οι παίκτες μπορούσαν, στην ανάπαυλα των αγώνων, να παίξουν παιχνίδια των 5 λεπτών. Όταν κάποια στιγμή βγήκε έξω ο Bobby, βρήκε το Gilεκεί, να απασχολείται σε κάποιο τραπέζι και να τον προκαλεί ν’ αναμετρηθούν σε ένα πεντάλεπτο ματς. Ο Bobbyμε υπεροπτικό ύφος του απάντησε ότι θα ήταν πολύ εύκολο. Έπαιξαν συνολικά εικοσιπέντε πεντάλεπτες παρτίδες. Ο Gilτις έχασε όλες. Φυσικά έχασε και το τουρνουά, κάνοντας τον άσημο τότε Fischer, γνωστό.
Από εκείνο το σημείο ο μικρός αυτός Εβραίος αρχίζει να παίρνει μέρος σε τουρνουά ενηλίκων και, φυσικά, να τα κερδίζει. Τον Αύγουστο του 1957 έχει μαζέψει 2231 πόντους στην επίσημη βαθμολογία και έτσι σε ηλικία 14 ετών και 5 μηνών διαθέτει τη βαθμολογία ενός master. Με εξαίρεση τη SantaMonica το 1966, κερδίζει σε όποιο πρωτάθλημα της Αμερικής κατεβαίνει. Το 1958 κερδίζει τον τίτλο του grandmaster και ό στα 15 του βάζει υποψηφιότητα για τον τίτλο του internationalgrandmaster. Κάπου εκεί (1960) εγκαταλείπει το σχολείο και η μητέρα του εγκαταλείπει αυτόν. Το 1962 κι ενώ συνεχίζει να παίρνει μέρος σε αγώνες, διεθνείς και μη, κερδίζει το Interzonal στη Στοκχόλμη. Ήταν το 1οInterzonalπου δεν είχε κερδηθεί από Σοβιετικό. Το 1964 κερδίζει το αμερικάνικο πρωτάθλημα με 11 σερί νίκες, ρεκόρ ακατάρριπτο μέχρι και σήμερα. Οι «παραξενιές» του βέβαια ήταν πάντοτε παρούσες. Το 1965 ανακοινώνει ότι δε ξανακατεβαίνει σε παγκόσμιο πρωτάθλημα, αν οι Σοβιετικοί σκακιστές δε σταματούσαν να «φτιάχνουν» τα παιχνίδια. Παρ’ όλ’ αυτά συμμετέχει σε διεθνείς αγώνες, επίσημους ή μη. Το 1970 πηγαίνει στο HercegNovi της Γιουγκοσλαβίας και κερδίζει το ανεπίσημο τουρνουά των 5 λεπτών. Σημείωσε 17 νίκες, 4 ισοπαλίες και 1 ήττα. Μετά τον αγώνα μπορούσε να ανακαλέσει όλες τις κινήσεις που πραγματοποιήθηκαν και στα 22 παιχνίδια που έπαιξε, συνολικά πάνω από 1000 κινήσεις!
Έτσι, ερχόμαστε στα 1972 όπου oBobby θα αντιμετώπιζε τη Νέμεσή του, τον Spassky και θα διεκδικούσε τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή. Όλα θα κρίνονταν το Σεπτέμβριο στο Ρέικιαβικ της Ισλανδίας. Όμως, όπως καταγράφουν μάρτυρες της εποχής, κανείς δεν ήταν σίγουρος για το αν ο παράξενος σκακιστής θα εμφανιζόταν στον αγώνα. Όταν τελικά παρουσιάστηκε, ήταν το ίδιο απρόβλεπτος. Προσέβαλλε τους Ισλανδούς, λέγοντας ότι η χώρα τους είναι υπανάπτυκτη, επειδή δεν είχε σινεμά και πίστες bowling. Ήθελε τηλεοπτική κάλυψη, αλλά όταν υπογράφτηκε η αντίστοιχη συμφωνία δήλωσε ότι δεν ήθελε κάμερες στο χώρο του αγώνα, γιατί τον αποσπούσαν. Παραιτήθηκε από μία παρτίδα, λέγοντας ότι θα παραιτηθεί από το τουρνουά αν ο αντίπαλος του Spasskyδε συμφωνούσε να συνεχίσουν τον αγώνα σε ένα μικρό δωμάτιο χωρίς θεατές. Τσακώθηκε και παραπονέθηκε για το τραπέζι που είχε στηθεί η σκακιέρα, για το δωμάτιο του ξενοδοχείου του, για το πόσο κοντά ήταν το κοινό στους παίκτες και για το φωτισμό. Παρ’ όλ’ αυτά ο BobbyFischerκέρδισε με απαράμιλλο στυλ τον αγώνα και τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, σπάζοντας την επικράτηση των Σοβιετικών και κάνοντας (τότε) το σκάκι εξαιρετικά δημοφιλές στις Η.Π.Α..
Το 1975 χάνει τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή, καθώς δεν κατεβαίνει ν’ αντιμετωπίσει τον Karpov. Ο Fischerείχε αποφασίσει να απέχει γενικώς. Αυτή η περίοδος αυτοαπομόνωσης κράτησε 20 χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων κανείς δεν είναι σίγουρος για το τι έκανε. Φήμες υποστηρίζουν ότι γυρνούσε εδώ και κει στις πιο υποβαθμισμένες και επικίνδυνες περιοχές του Λος Άντζελες. Το 1981 ξαναεμφανίζεται μ’ ένα κείμενο όπου περιγράφει την κακοποίησή του από την αστυνομία της Pasadena, όταν τον μάζεψαν επειδή έμοιαζε με ένα ληστή. Στο κείμενο αυτό κάνει εντύπωση ότι, καθώς αναφέρει τι πέρασε μέσα στο τμήμα δυο μέρες (ξυλοδαρμοί, εξευτελισμοί, κρύο, πείνα, δίψα), καταγγέλλει ότι ένας τύπος είχε το θράσος να καπνίζει σε χώρο που υπήρχε πινακίδα μη καπνιζόντων!!!
Η επόμενη εμφάνιση του συντελέστηκε το 1992. Είναι η χρονιά που η παγκόσμια κοινότητα, με μπροστάρη την κυβέρνηση των Η.Π.Α. επιβάλλει εμπάργκο στη Γιουγκοσλαβία. Ο Fischerπαρά τις αντίθετες απόψεις αποφασίζει να κατέβει σ’ έναν αγώνα στο SvetiStefanτης Γιουγκοσλαβίας, με το Spasskyαντίπαλο. Στη συνέντευξη τύπου φτύνει και κομματιάζει το χαρτί που του έχει επιδοθεί από την κυβέρνησή του και που τον ειδοποιεί ότι αν παίξει θα τιμωρηθεί με 10ετή φυλάκιση και υψηλό πρόστιμο. Ο Βobbyπαίζει και κερδίζει το έπαθλο των 3,5 εκ. δολαρίων. Από τότε γίνεται φυγάς και ζει σε χώρες της ανατολικής Ευρώπης, στις Φιλιππίνες και την Ιαπωνία. Στις Φιλιππίνες μάλιστα έπαιρνε μέρος και σε μια ραδιοφωνική εκπομπή. Στην εκπομπή που έγινε μετά τον Σεπτέμβριο του 2001 και το χτύπημα στη Νέα Υόρκη oBobbyφώναξε στο φιλιππινέζικο ραδιοφωνικό αέρα ¨καιρός ήταν κάποιος να συνθλίψει τις Η.Π.Α.¨. Μέσα από το συγκεκριμένο ραδιόφωνο έχει κάνει και δηλώσεις εναντίον των Εβραίων, (¨είναι οι χειρότεροι της Γης, το ολοκαύτωμα ήταν δικιά τους συνομωσία¨ κτλ) σε σημείο μάλιστα που οι απόψεις του αγγίζουν ναζιστικές αντιλήψεις.
Τα τελευταία του νέα ήρθαν πριν από κάποιους μήνες, όταν συνελήφθη σε ιαπωνικό αεροδρόμιο, καθώς προσπαθούσε να περάσει με πλαστό διαβατήριο στις Φιλιππίνες. Οι ιαπωνικές αρχές έχουν επισπεύσει (τύπις αδικαιολόγητα) την έκδοσή του στις Η.Π.Α.
Θεός ή διάολος δεν ξέρω. Καλός ή κακός δεν ξέρω. Απροσάρμοστος ή αντικειμενικός δεν ξέρω. Ξέρω, όμως, ότι μόνο όμοιοί του, όπως ο Mozartή ο Einstein μπορούν να τον κρίνουν. Και σίγουρα αυτοί δε θα έμπαιναν σε μια τέτοια διαδικασία!
