Ritual Groove Music και Zen Funk
Του
Λεωνίδα Αντωνόπουλου [leonidas@world-music.gr]
Ποτέ
δεν ήμουν καλός στη Φυσική, ήξερα όμως ότι ο ήχος μεταφέρεται στο αυτί μέσω
κυμάτων που μια ηχητική πηγή προκαλεί στον αέρα. Ότι χωρίς αέρα δεν υπάρχει
μουσική. Αλλά αυτό δεν αρκούσε για να μου εξηγήσει το πώς νιώθω όταν ακούω
μουσική, έτσι το προσπέρασα κι επιβεβαίωσα ότι η γνώση της Φυσικής δε είναι
απαραίτητη για την απόλαυσή μου. Τα συναισθήματα δεν εξηγούνται με τους κανόνες
της Φυσικής. Ύστερα μπήκε στη ζωή μου η τζαζ. Παρασύρθηκα γοητευμένος από τον
χορό των εντάσεων και των κορυφώσεων, τις παύσεις και τις υφέσεις, τις
δυναμικές στο παίξιμο, την ελευθερία στην έκφραση. Κι όταν άκουσα το
"Holon" το καινούριο άλμπουμ των Ronin του πιανίστα Nik Baertsch
[ECM, 2008] ξαναθυμήθηκα τους κανόνες της Φυσικής.
"Holon"-Nik Baertsch [ECM, 2008]
Το
"Holon" είναι ένα από τα καλύτερα τζαζ άλμπουμ που άκουσα τα
τελευταία χρόνια και ένα από τα καλύτερα της εταιρίας ECM, επίσης τα τελευταία
χρόνια. Ο Ελβετός Nik Baertsch από τη Ζυρίχη δεν είναι απλώς ένας εξαιρετικός
πιανίστας και συνθέτης αλλά εμνευστής και δημιουργός ενός ολόκληρου αισθητικού
κόσμου όπου η επιστημονική σκέψη της Δύσης συνδυάζεται με την Ανατολική
φιλοσοφία των αισθήσεων. Ο μουσικός είναι το σώμα του, πιστεύει ο Baertsch.
Ένας δομημένος οργανισμός με δεδομένα φυσικά όρια ο οποίος συμπυκνώνει σε κάθε
του κίνηση, σε κάθε παίξιμο, σε κάθε χτύπημα της νότας όλη του τη γνώση, το
συναίσθημα, τη δύναμη, το σύνολο της προσωπικότητάς του σε ένα κλάσμα του
δευτερολέπτου, σε μια στιγμή. Και σε κάθε στιγμή. Το μοτίβο όμως είναι
αλλαγμένο, έστω απειροελάχιστα, κάθε φορά που ο μουσικός το επαναλαμβάνει.
Ritual Groove
Music
Mobile
"Ritual
Groove Music" ονομάζει ο Nik Baertsch τον κόσμο του - o τίτλος του πρώτου
του άλμπουμ με τους Mobile, το ένα από τα δύο μουσικά του σχήματα. Το δεύτερο
είναι οι Ronin, με τους οποίους έχει κυκλοφορήσει δύο άλμπουμ, το
"Stoa" [ECM 2007] και τώρα το "Holon". Οι διαφορές των δύο
γκρουπ μας δίνουν την εικόνα του μουσικού του σύμπαντος. Οι Mobile είναι
αρχιτεκτονικά δομημένοι. Πιο ηλεκτρονικοί στον ήχο, βασίζονται στη σχέση με το
χώρο, τον οποίο ο Baertsch αναπλάθει στις συναυλίες-τελετουργίες του με τη
χρήση ειδικών φωτισμών και έντονα σκηνογραφικά στοιχεία. "Ένα μουσικό
κομμάτι", λέει "έχει είσοδο από την οποία μπαίνεις και το κατοικείς,
όπως ένα δωμάτιο. Το συγκρότημα γίνεται ένας αυτόνομος οργανισμός, όπως ένα ζώο
ή μια κατοικία ή ένας αστικός χώρος. Ο ακροατής ακούει με τ’ αυτιά και βλέπει
με τα χέρια". Οι "τελετουργίες" των Mobile άρχισαν το 2000 με
μια συναυλία που διήρκεσε 36 ώρες χωρίς διακοπή (!). Επί δύο χρόνια οι τέσσερις
"τελετάρχες" προετοιμάζονταν γι’ αυτήν την παράσταση. Οι μουσικοί
εναλλάσσονταν αλλά υπήρχε, πάντοτε, τουλάχιστον ένας πάνω στη σκηνή. Άρχισαν να
κάνουν συνδυασμούς: ντουέτα, τρίο κλπ. Συγκεντρωμένοι στη μουσική τους επί 36
ώρες, κάθε λεπτό που περνούσε τους έφερνε όλο και πιο κοντά στα φυσικά όρια
αντοχής. Η μουσική ενέργεια δεν ήταν πλέον κάτι που το βίωναν μόνο με το
συναίσθημα αλλά και με το σώμα. Σκέτη φυσική δηλαδή... Μετά την πρώτη 36ωρη
τελετουργία οι Mobile ηχογράφησαν το παρθενικό τους άλμπουμ κι αντί για ονόματα
βάφτισαν όλες τις συνθέσεις "modules". Από τότε, όλα ανεξαιρέτως, τα
κομμάτια του Nik Baertsch είτε με τους Mobile, είτε με τους Ronin, είτε ως σόλο
πιανίστας ονομάζονται "Modul ..." και σε κάθε "modul"
αντιστοιχεί ένας ή και περισσότεροι αριθμοί που συμβολίζουν τα μουσικά μοτίβα
που χρησιμοποιούνται.
Πρωτότυπο
αλλά όχι εντελώς καινούριο. Ο Ίγκορ Στραβίνσκι στην "Ιεροτελεστία της
Άνοιξης" ("Le Sacre du Printemps") χρησιμοποιεί συγκεκριμένα
μοτίβα και συνδυασμούς μεταξύ τους. Η "σωματικότητα" που έχουν τα
έργα του Στραβίνσκι τα έκαναν ιδανικά για μπαλέτο και μοντέρνο χορό και το
στοιχείο αυτό ήταν που ενέπνευσε τον Baertsch, ο οποίος μέσα από την ενασχόλησή
του με τις πολεμικές τέχνες και ειδικά με το "Αϊκίντο" πιστεύει ότι
πεμπτουσία της μουσικής είναι η κίνηση: "Το παίξιμο δεν είναι τίποτε άλλο
παρά μια κίνηση του σώματος, μια κίνηση του αέρα".
Ο
Nik Baertsch κι οι μουσικοί του αναζητούσαν ένα χώρο μεταξύ κλασικής, τζαζ και
φανκ. Η μουσική που έπαιζαν απαιτούσε να ξέρουν τι ακριβώς να κάνουν με μία
παρτιτούρα, όπως στην κλασική μουσική, αλλά και πώς να χειριστούν το χρόνο και
τον ρυθμό, στοιχεία που αναδεικνύονται μέσα από την τζαζ και το φανκ. Βάση της
ασκητικής τους αντίληψης ήθελαν να είναι μετρημένοι. "Δε θέλουμε υπερβολές
στο παίξιμο, θέλουμε να κάνουμε μικρά σόλο, όπως όταν παίζεις ένα ποπ
τραγούδι". Έτσι γεννήθηκαν οι Ronin και το "Zen Funk". Η έκσταση
μέσα από τον ασκητισμό.
Ρόνιν
"Ρόνιν"
στην ιαπωνική παράδοση ήταν οι πολεμιστές σαμουράι που για διάφορους λόγους
έμεναν χωρίς αφέντη και μετατρέπονταν σε μοναχικούς πολεμιστές που ο κόσμος
τους περιφρονούσε αλλά και τους φοβόταν. Στη σκέψη του Baertsch, που ονόμασε τη
δική του δισκογραφική εταιρία "Ronin Rhythm Records", ένας Ρόνιν,
ακόμη και με κόστος την απόλυτη ένδεια, είχε κάτι σπάνιο: την ελευθερία του. Οι
δικοί του Ronin είναι πράγματι πιο ευέλικτοι από τους Mobile και ερμηνεύουν τις
συνθέσεις με μεγαλύτερη ελευθερία. Ένα εντυπωσιακό κράμα δυνατού ρυθμού,
μελωδίας κι εκστατικής επανάληψης μοτίβων. Ακούς τα... "modul" και
νιώθεις ότι είναι μια διαρκής προετοιμασία για το "groove", το οποίο
ξεσπά με τρόπο ωμό, με μια ενέργεια γήινη, με τη σκληράδα του φανκ του James
Brown. Ένα παράξενο μίγμα δυτικών μαθηματικών και σούφι μυστικισμού.
