Μέσα από τα μάτια των άλλων
Φωτογραφίες: Αλέξανδρος Λαμπροβασίλης
Με σφιγμένο στομάχι, άδεια τσέπη, υπερβολικός, θυμωμένος, στον κόσμο του, σε πορείες, στο πατρικό του, χαμένος στο ίντερνετ, βαθιά νυσταγμένος, ιδρωμένος σε γυμναστήρια, απολιτίκ, ταξιδιάρης, ξερόλας. Έχει πλάκα αν θες να δώσεις μια εικόνα στον Έλληνα. Μέχρι τη στιγμή που θα κοιτάξεις τον καθρέφτη σου ή στην τσέπη σου ή σε φωνάξει η μάνα σου, που ακόμα σπίτι σου είναι το δικό της και είσαι στα 30 σου. Μέσα από τα μάτια των άλλων… Με αυτούς τους άλλους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, μοιραζόμαστε κουβέντες με θέμα τη φάρα μας, σε ένα εκρηκτικό κοκτέιλ επικαιρότητας, γεμάτο πορείες, καταστροφολογίες, ροζ dvd και γερμανικές αποζημιώσεις…
STEF BAILLEY*
Είναι 26 χρονών. Κατάγεται από την Αγγλία και το Χονγκ Κονγκ. Διδάσκει τέχνη σε γνωστό ιδιωτικό σχολείο και δημοσιογραφεί σε ξένα και εγχώρια μέσα. Συναντιόμαστε στα Εξάρχεια. Η Stef δεν είναι αυτό που περιγράφεις ως οικονομικό μετανάστη, βρίσκεται εδώ από επιλογή κι αυτό είναι από μόνο του ένα ερώτημα. «Η σχέση μου με την Ελλάδα» λέει «μοιάζει με τη γοητεία που ασκεί πάνω σου μια πολύ όμορφη γυναίκα: δεν μπορείς να της αντισταθείς, αλλά την ίδια στιγμή μπορεί να σε τρελάνει». Μάλλον διαβάζει τη σκέψη μου, σκέφτομαι. Η πρώτη φορά που ήρθε στην Ελλάδα ήταν πριν από 8 χρόνια και τη θυμάται πολύ διαφορετική. Οι άνθρωποι; «Ένα πράγμα που αγάπησα όταν ήρθα ήταν ότι ο καθένας ήθελε να μου πει μια ιστορία, όλοι ήθελαν να μιλήσουν για τη χώρα τους». Κι οι μαθητές της; «Δεν εμπιστεύονται το εκπαιδευτικό σύστημα, δεν εμπιστεύονται τους πολιτικούς, μοιάζουν να μην εμπιστεύονται κανέναν. Είναι σημαντικό να τους θυμίζεις ότι πρέπει να ονειρεύονται, αυτοί είναι το μέλλον».
Αποφεύγει να μιλήσει για πολιτική, αν και έχει αρκετά τεκμηριωμένη άποψη. Δεν μασάει καθόλου όμως τα λόγια της για τους έλληνες καλλιτέχνες• «όταν μιλάω στο εξωτερικό για τους έλληνες καλλιτέχνες οι άνθρωποι ξαφνιάζονται, όμως η Αθήνα έχει μια πολύ δραστήρια σκηνή, πολλοί άνθρωποι, πολύ ενδιαφέρον δυναμικό, γενικά παρουσιάζονται πολύ σπουδαίες δουλείες».
Για τη Στεφ η Αθήνα μοιάζει με κολάζ: «Είναι η ποικιλία, οι τόσο διαφορετικές εικόνες. Όλη αυτή η τρέλα κάποιες φορές μοιάζει αποτρεπτική, όμως αυτές οι δυσκολίες με κάνουν να νιώθω ζωντανή. Αυτή η πόλη σε κάνει να νιώθεις πως είσαι η πριγκίπισσα του κόσμου».
* Art Papers, Athens Insider, Odyssey, foto8.com
Νίκος Πηλός*
Ο Νίκος είναι φωτογράφος. Συνεργάζεται με τις μεγαλύτερες ελληνικές εφημερίδες, με διεθνή πρακτορεία και περιοδικά. Οι διαδρομές του διασταυρώνονται σε τόσα μέρη, που προσωποποιεί ως έννοια τον «πολίτη του κόσμου». Γι’ αυτό, αν και Έλληνας, είναι ένας άλλος. Σίγουρα όχι ο Έλληνας που έχεις συνηθίσει.
Είναι χειμαρρώδης στο άκουσμα Έλληνες... «Ο Έλληνας είναι αυτός που θα βάλει το παιδί του να σπουδάσει και μετά θα πάει στο πολιτικό γραφείο για να γλείψει το βουλευτή, ώστε να βρει στο παιδί δουλειά. Εκεί υπάρχει σύγχυση και παράνοια». Αναλογίζομαι όσα λέει, όμως η γενιά του –οι σημερινοί σαραντάρηδες– είναι αυτοί που δεν πρέπει να γκρινιάζουν, αλλά να αναλάβουν τις ευθύνες τους. «Εμείς έχουμε χάσει το στοίχημα στην Ελλάδα, ήδη οι 30άρηδες έχουν πάρει τα πράγματα στα χέρια τους. Γι’ αυτό βλέπεις κιόλας αυτό το trendy στα περιοδικά και στα δελτία – “έλα, μωρέ, θα σωθούμε”. Εμείς ζήσαμε λίγο τον τυχοδιωκτισμό, η γενιά μας από τη φύση της ήταν χαμένη… Δεν ανησυχώ με την έννοια ότι θα καταστραφούμε, αλλά επειδή κυοφορούμε μια γενικευμένη ανισορροπία».
Στην κουβέντα μπαίνει και η κρίση (sic), ως μια ευκαιρία να ξαναβρεί ο Έλληνας την περπατησιά του• «εδώ υπάρχει ένα στοίχημα: το ‘’αναγκάζομαι από τα πράγματα’’ δεν σημαίνει συνειδητοποιώ απαραίτητα• το ‘’πιέζομαι από τα πράγματα’’ μπορεί να σημαίνει ότι κάνω λίγο υπομονή και μόλις βρω την ευκαιρία τα γαμάω πάλι. Το ζήτημα είναι να καταλάβεις γιατί είσαι σ’ αυτήν την κατάσταση τώρα και αν μπορείς να κάνεις κάτι για να μη συνεχιστεί αυτή η κατάσταση. Αυτό είναι το στοίχημα. Στοίχημα δεν είναι αν θα βγεις στο δρόμο να τα σπάσεις…»
* www.nikospilos.com
Νίκος Βρανάς
Το ραντεβού είναι στο 16ο Λύκειο Αθηνών, που απασχόλησε πρόσφατα την επικαιρότητα με τη δράση ομάδας εθνικιστών. Εκεί συναντάμε τον Νίκο, πρόεδρο του 15μελούς, που είναι αλβανικής καταγωγής. Θέλω να αποφύγω τα τετριμμένα, αλλά δεν είναι και τόσο εύκολο. «Ξέρεις τι έγινε εδώ, κάποιοι λέγανε “άντε, μωρέ, που θα βγει πρόεδρος ο ξένος!” ενώ ήμουν μπροστά• δεν υπήρξε ποτέ καμιά αντίδραση από μένα, έτσι ξεπέρασα ένα πρόβλημα προκατάληψης απλώς αγνοώντας το• προσπάθησα να μη ρίξω λάδι στη φωτιά». Για το ρατσισμό; «Πιστεύω πως δεν υπάρχει, δεν είναι κάτι που έχει διάρκεια, και σε μια περίοδο δέκα χρόνων έχει απλώς εξάρσεις, αλλά δεν το συναντάς καθημερινά, βαθιά μέσα του ο Έλληνας δεν μπορεί να μισεί κάποιον χωρίς να τον ξέρει... Είναι πολύ περίεργο, γιατί μέχρι το δημοτικό έβλεπα Έλληνες, μαύρους, οποιονδήποτε, και δεν μπορούσα να βρω καμιά διαφορά μεταξύ μας, αλλά μετά φαίνεται οι απαντήσεις που έπαιρναν τα παιδιά από το σπίτι προσδιόρισαν περισσότερο τη συμπεριφορά τους. Θυμάμαι πως κάποια στιγμή άρχισα να πιστεύω πως φταίει η εμφάνισή μου, ότι ήμουν ακόμα κοντός ή ότι είχα παχύνει! Νόμιζα ότι κάτι έχω κάνει! Αποκλείεται να ’ναι κάτι άλλο… Μετά, στο γυμνάσιο, κατάλαβα τι σημαίνει να είσαι ξένος σε μια κοινωνία».
Το μόνο σίγουρο είναι πως η κουβέντα με έναν έφηβο σου δίνει την οπτική που έχεις ξεχάσει, αλλά κάπου μέσα σου ελπίζεις ακόμα πως υπάρχει. Αναφέρεται στην κρίση, τουλάχιστον την τηλεοπτική «…Ακούμε καθημερινά για την κρίση, κι αυτό γίνεται πρώτο θέμα και στο σχολείο…» Μιλάει για τους συμμαθητές του: «Μου φαίνεται πως πολλοί το έχουν αφήσει έτσι, πως δεν προσπαθούν να κάνουν κάτι, δεν ζυγίζουν τις λύσεις τους, αυτή είναι μια γενικευμένη εικόνα των παιδιών της ηλικίας μου. Ελπίζω να μην έχει ριζωθεί αυτό και να είναι κάτι επιφανειακό, που γίνεται τώρα...»
Ranti Bambgala
Σε ένα μικρό διαμέρισμα στα Εξάρχεια συναντώ μια 27χρονη Νιγηριανή που μετράει τις μέρες της στην Ελλάδα, κάπου 45. Η Ranti έχει μεγαλώσει και σπουδάσει στο Λονδίνο. Περιγράφει τις πρώτες εντυπώσεις της. «Οι Έλληνες μου φαίνονται παρά πολύ οικείοι, η κουλτούρα σας είναι παρά πολύ κοντά στην αφρικανική… Όταν ανακοίνωσα στους γονείς μου ότι σκέφτομαι να πάω στην Ελλάδα, αυτοί απάντησαν, ‘’Α, ωραία, αυτοί είναι σαν εμάς’’• είστε πολύ κοντά στις οικογένειες, πολύ ζεστοί, πολύ ανοιχτοί, οι γονείς μπλέκονται μες στη ζωή σας, ακόμα και σε απλά πράγματα, όπως το φαγητό, ακόμα και ο σεβασμός προς τους μεγαλύτερους είναι στοιχείο που δεν συναντάς στις δυτικές κοινωνίες, ακόμα και οι αντιδράσεις σας σχετικά με τη διαφθορά μοιάζουν με πράγματα που συμβαίνουν τώρα στην Αφρική». Γελάμε καθώς μου διηγείται κάτι σχετικό. «Ένας άντρας πάνω σε σκούτερ χωρίς κράνος, με τη μικρή του κόρη να στέκεται όρθια πάνω του, και να οδηγάει σε πολύ κεντρικό δρόμο• αμέσως επικοινώνησα με τη μητέρα μου να της πω, “πρέπει να δεις όλη αυτήν την τρέλα που υπάρχει…”» Μη νομίζετε πως η Ranti έχει ανακαλύψει κάποιον παράδεισο στην Αθήνα που εσείς αγνοείτε• ίσα ίσα, δυσκολεύεται παρά πολύ να βρει δουλειά, δεν είναι η μόνη θα μου πείτε, πράγμα που μπαίνει προς το παρόν εμπόδιο στο όνειρό της για μόνιμη παραμονή στην Αθήνα. Συνεχίζει, όμως, να αισιοδοξεί και να περιγράφει με όμορφα λόγια την εδώ εμπειρία της. «…Η Ελλάδα στέκει μόνη στην Ευρώπη, έχει όλη αυτήν την αφρικάνικη ιδιοσυγκρασία! Ενώ, από την άλλη, έχει μια πιο ευρωπαϊκή παράδοση και δομή. Κάποιες φορές η Αθήνα μοιάζει στο μυαλό μου με το Βερολίνο, ιστορικά, αισθητικά. Μέσα σ’ αυτήν την πόλη νιώθεις ενέργεια που δεν συναντάς αλλού…»
Κλείνουμε την κουβέντα μας με χαμόγελα και ευχές να λύσει γρήγορα το θέμα της δουλειάς.
Τeacherdude
O Craig, ή για όσους τον ξέρουν από το blog του* teacherdude, είναι η δικιά μου καθημερινή ματιά «μέσα από τα ματιά των άλλων». Βρετανός, μόνιμος κάτοικος Θεσσαλονίκης, φωτογράφος, καλύπτει σχεδόν ό,τι συμβαίνει στη συμπρωτεύουσα και την εγχώρια επικαιρότητα, ευαγγελιζόμενος τη «δημοσιογραφία των πολιτών». Τον ρωτάω αν έχει αλλάξει η διάθεσή του απέναντι στη χώρα. «Το πώς αισθανόμαστε γι’ αυτήν τη χώρα κυρίως εξαρτάται από το πόσο καλά ή άσχημα πηγαίνει η ζωή μας. Έχω προσπαθήσει να αναδείξω τη μοντέρνα πλευρά της Ελλάδας – ως μια μεγάλη αστική ευρωπαϊκή κοινωνία που διαθέτει τα μέσα, όπου υπάρχουν διάφορες απόψεις και ιδέες για όλα τα θέματα. Κυρίως να δείξω ότι οι Έλληνες δεν είναι η κυβέρνησή τους και ότι ο λαός είναι πρόθυμος να αγωνιστεί για όσα πιστεύει. Στα ξένα μέσα επικρατεί σε μεγάλο βαθμό άγνοια για τη χώρα και δεν μπαίνουν καν στον κόπο να κάνουν ένα βήμα παραπέρα, ξεπερνώντας τα τυπικά κλισέ σχετικά με την αρχαία Ελλάδα. Ουσιαστικά δεν έχουν ιδέα για τη σύγχρονη ελληνική ιστορία και παρ’ όλα αυτά πιστεύουν πως γίνονται ειδικοί στο θέμα επειδή έκαναν διακοπές σε κάποια ελληνική παραλία για λίγες εβδομάδες ή επειδή διάβασαν Πλάτωνα στο πανεπιστήμιο». Του ζητάω να κλείσει με κάτι αισιόδοξο: «Όπως ακριβώς οι διαδηλωτές του Seattle το 1999 ήξεραν και φώναζαν “όλος ο κόσμος παρακολουθεί”, έτσι και για σας τώρα είναι η κατάλληλη ευκαιρία να δείξετε στον κόσμο ότι δεν χρειάζεται να κάθεσαι απλώς και να περιμένεις γι’ αυτά που έχουν αποφασιστεί για σένα. ΕΔΩ υπάρχουν πολλοί που αγωνίζονται γι’ αυτά που πιστεύουν, νομίζω πως πρόκειται για ένα μάθημα που πολλοί Ευρωπαίοι έχουν ξεχάσει».
* teacherdudebbq.blogspot.com
ΛΑΟΥΡΑ
Η Λάουρα είναι 26 χρονών, από την Ισπανία. Φτιάχνει κοσμήματα που τα πουλάει μόνη της στο δρόμο. Ζει εδώ τον τελευταίο ενάμιση χρόνο και αναρωτιέται ακόμα αν είναι το κατάλληλο μέρος για να μείνει. Όμως, «έχω ξεκινήσει να δουλεύω εδώ πέρα και για μένα είναι πολύ σημαντικό. Το να δουλεύεις στο δρόμο στην Ελλάδα είναι πολύ ξεχωριστό, όχι γιατί δεν συμβαίνει πουθενά αλλού, αλλά γιατί εδώ έχεις να αντιμετωπίσεις ή πολύ φτωχούς, ή πλούσιους, ή ανθρώπους που παριστάνουν τους πλούσιους. Στην Αθήνα οι αντιθέσεις είναι πολύ μεγαλύτερες, από δρόμο σε δρόμο αντιμετωπίζεις μια διαφορετική πραγματικότητα». Με την ώρα θυμάται και άλλα, «...την πρώτη φορά που ήρθα δεν ήξερα καν αγγλικά, πέρναγα πάρα πολύ χρόνο μόνη μου στους δρόμους ανακαλύπτοντας. Μια πολύ ηλικιωμένη κυρία με πλησίασε και ρώτησε για μένα• ήταν πολύ φιλική, πέρασε κάμποση ώρα λέγοντάς μου ιστορίες – ξέρεις, αυτό είναι κάτι πολύ ωραίο, η ζωή μου στην Ελλάδα είναι παρά πολλές τέτοιες μικρές ιστορίες. Ήρθα στην Ελλάδα τον Δεκέμβριο του ’08 και δεν είχα ξαναδεί κάτι τέτοιο στη ζωή μου. Ειλικρινά, εδώ και ενάμιση χρόνο είμαι πολύ εντυπωσιασμένη από τις αντιδράσεις του κόσμου. Και στη Μαδρίτη ο κόσμος μπορεί να απεργήσει ή να κάνει μια πορεία, αλλά δεν υπάρχουν τόση πολλή διεκδίκηση και τόσα πολλά πολιτικά κινήματα». Συνεχίζουμε την κουβέντα μας περπατώντας. «Στην Αθήνα, ξέρεις, δεν έχετε πεζοδρόμια κατάλληλα να περπατήσεις, όμως τα μικρά κτήρια σου επιτρέπουν να κοιτάς τον ουρανό και για μένα αυτό έχει περισσότερη σημασία. Πρέπει να διαλέγεις πάντα να μην γκρινιάζεις».
Antenor Bogea
Ένα ακόμα ραντεβού, λίγο διαφορετικό από τα άλλα, δίνουμε με τον κοσμοπολίτη κύριο Antenor Bogea. Ο Antenor είναι πολιτιστικός ακόλουθος της Βραζιλίας στην Αθήνα και την ίδια στιγμή τραγουδιστής και σύνθετης, με πολύ πλούσιο μάλιστα βιογραφικό. Του εξηγώ την ιδέα της κουβέντας μας, χαμογελάει. «Με εντυπωσιάζουν οι Έλληνες, μου αρέσουν, πολλές φορές βλέπω πράγματα σ’ εσάς που εντοπίζω και στους συμπατριώτες μου, έχουμε το ίδιο ταμπεραμέντο, χαρούμενοι, διασκεδάζουμε, αγαπάμε τη μουσική, όλα αυτά που μπορούν να δώσουν στον άνθρωπο χαρά. Αυτό είναι κάτι που δεν το συναντάς παντού. Ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη οι άνθρωποι είναι συνήθως θλιμμένοι. Νιώθω άνετα εδώ».
Ως διπλωμάτης, και δη Βραζιλιάνος, ο Antenor κάνει ντρίμπλα σε οποιοδήποτε θέμα θεωρεί ευαίσθητο, όμως ως καλλιτέχνης δεν τσιγκουνεύεται καθόλου τα λόγια του. «Η Ελλάδα μού δίνει έμπνευση, αποδοχή και όλες τις ευκαιρίες που χρειάζεται ένας καλλιτέχνης για να λειτουργήσει. Το ελληνικό κοινό, όμως; Κάποιες φορές έρχονται κυρίως για να πιουν και να μιλήσουν και… μιλάνε πολύ. Κάποιοι άνθρωποι, ιδίως αυτοί της Παρασκευής και του Σαββάτου, δείχνουν σαν να μην ενδιαφέρονται, το μόνο που έχουν στο μυαλό τους είναι η “διασκέδαση”. Εκτός από εξαιρέσεις, στα περισσότερα μέρη οι άνθρωποι μιλάνε πάρα πολύ – και νομίζω ότι σε κάποιον βαθμό το θεωρούν φυσικό».
