Sonar
“Η ιδεολογία είναι απόστημα στο μυαλό”, “Το Πανεπιστήμιο είναι μια πυραμίδα όπου όλοι γλείφουν τον κώλο αυτουνού που είναι στην κορφή”, “Παρατήστε τα όλα, αναπτύξτε κοινή δράση!”, “Η οργάνωση που ανήκετε είναι αυτά που κάνετε, ο τρόπος που ζείτε”, “Ζήστε την επανάσταση κάθε μέρα”, “Είμαστε όλοι ένα”, “Δεν θα μας ανεχτούν γιατί τα θέλουμε όλα”...
«Η αυτοδιαχείριση δεν τοποθετείται ούτε πριν ούτε μετά την επανάσταση, γιατί η ίδια είναι η πραγματική επανάσταση» Ι. Μπουρντέ
Ήταν άνοιξη του 1970 όταν κυκλοφόρησε το θρυλικό “Do it” του μέντορα των γίπις Τζέρι Ρούμπιν. Σαράντα χρόνια μετά, τα 60s είναι γλυκιά ανάμνηση, o Ρούμπιν έχει αποδημήσει εις Κύριον (αφού πρώτα πρόλαβε να μεταμορφωθεί σε αξιοσέβαστο γιάπη) και το μανιφέστο που συνέγραψε, μοιάζει εν πολλοίς παρωχημένο. ´Η μήπως όχι;
Του καταλόγισαν εύκολο εντυπωσιασμό, πολιτική επιπολαιότητα, υπερφίαλο οπτιμισμό. Μολαταύτα, σε μια εποχή βαθιάς και πολυεπίπεδης κρίσης, οι ιδέες της γενικευμένης αμφισβήτησης, της αυτοοργάνωσης, της κοινοκτημοσύνης, της συλλογικής δράσης φαντάζουν πιο επίκαιρες από ποτέ. Όσο για τα ουτοπικά παραληρήματα των χίπηδων, τα προσγείωσε η αμεσότητα και η πρακτικότητα του πανκ που έκανε ολόκληρο τρόπο ζωής το “do it yourself”.
Δώσε προτεραιότητα στη ζωή, όχι στην καριέρα. Κατανάλωνε λιγότερο, σκέψου περισσότερο. Μην καταπίνεις αμάσητο ό,τι σου δείχνουν ή σου λένε πολιτικοί, ΜΜΕ, διαφημιστές, όσο κι αν στο ωραιοποιούν. Χέσε τα λεφτά όσο γίνεται (“ένας πραγματικός τζέντλεμαν δεν κρατά ποτέ χρήματα”, έγραφε ο Όσκαρ Ουάιλντ). Ο ατομικισμός είναι passe – μοιράσου φαγητό, πιοτό, αμάξι, ρούχα, έπιπλα, συσκευές, γιατί όχι κι εραστές; Διασκέδασε, ταξίδεψε, ζήσε, κάνε τέχνη, ερωτεύσου εκτός κυκλωμάτων. Φτιάξε μόνος σου – ή συνεταιρικά– ό,τι τρως, φοράς, χρειάζεσαι.
Προσοχή, όμως: η ανέχεια και η σπάνις δεν είναι μοιρολατρία, ούτε μονόδρομος. Διεκδικούμε τα περισσότερα, όχι τα λιγότερα. Την εξίσωση προς τα πάνω, όχι προς τα κάτω. Η δημοκρατία, οι κοινωνικές ελευθερίες, η αναζήτηση της προσωπικής ευτυχίας προϋποθέτουν ένα στοιχειώδες “ευ ζην”. Ο πλούτος και τα μέσα υπάρχουν. Μένει να κατανεμηθούν πιο ανθρώπινα, πιο ισότιμα, πιο δημοκρατικά.
Αυτή είναι η μία εναλλακτική. Η άλλη είναι “εγώ κοιτάω την πάρτη μου κι οι άλλοι να πάνε να γαμηθούν”, όλοι εναντίον όλων κι από πάνω οι ισχυροί του κόσμου να καπνίζουν αρειμανίως πούρα, μ’ εσένα να κάνεις το τασάκι.
Δίχως στέγη, δίχως νόμο
Τις τελευταίες δεκαετίες η ιδιοποίηση εγκαταλειμμένων κτιρίων και η άρνηση καταβολής ενοικίου απέκτησαν χιλιάδες οπαδούς – άστεγους, χαμηλόμισθους, καλλιτέχνες, ακτιβιστές κ.ά. Παρότι το κίνημα των καταλήψεων διατρανώθηκε τις δεκαετίες ’70-80 ιδίως σε Βρετανία, Γερμανία, Ολλανδία (squatters, krakkers κ.λπ.), οι καταβολές του εντοπίζονται στο Παρίσι του 1910-15 με το “αντάρτικο στέγης” του Ζορζ Κοσόν και της Ένωσης Εργατοϋπαλλήλων Ενοικιαστών, καθώς και στο μεταπολεμικό Λαϊκό Κίνημα των Οικογενειών (MPF). Το κίνημα ελεύθερης στέγης αναζωπυρώθηκε εσχάτως ελέω κρίσης, γνωρίζοντας άνθηση και στη Λατινική Αμερική. Οι καταλήψεις είναι αυτοοργανωμένες μικροκοινωνίες, “προσωρινές αυτόνομες ζώνες” καθώς θα έλεγε ο Χακίμ Μπέι. Βεβαίως η συγκατοίκηση αποδεικνύεται συχνά μανίκι, ακόμα και μεταξύ ζευγαριών ή φίλων κολλητών. Πολλές καταλήψεις εκφυλίστηκαν ή διαλύθηκαν εκ των έσω, δίχως να χρειαστεί να επέμβει η κρατική καταστολή. Αρκετές άλλες, όμως, εξελίχθηκαν σε πραγματικά πολιτικά και πολιτιστικά εργαστήρια.
Φτιάξε ένα κοινόβιο
Σκέφτεσαι διαφορετικά, οικογένειά σου είναι οι φίλοι σου, σπίτι σου το αποψινό κατάλυμά σου, πατρίδα σου η γη; Το κοινοβιακό ιδεώδες είναι παλιό όσο ο άνθρωπος και υπήρξε εξ ανάγκης τρόπος ζωής του αιώνες πριν εμφανιστούν οι πρώτες πόλεις. Έγινε πεδίο πειραματισμού πολλών θρησκευτικών δογμάτων (μοναστικά τάγματα) προτού πάρει τη σύγχρονη μορφή του τις δεκαετίες ’60-70, οπότε χιλιάδες επαναστατημένοι νεολαίοι σε Αμερική κι Ευρώπη επιχείρησαν να υλοποιήσουν άμεσα τα ιδανικά του κοινοτισμού και της κοινοκτημοσύνης που είχε εξυμνήσει από τον 19ο αιώνα ο Σαρλ Φουριέ. Το σημαντικότερο πείραμα ήταν αυτό των αγροτικών κοινοβίων που προσπάθησαν να αυτονομηθούν πλήρως σε κάθε επίπεδο (παραγωγής, κατανάλωσης, διατροφής κ.λπ.). Δυστυχώς, η ανθρώπινη φύση δεν συμβιβάζεται εύκολα με τους περιορισμούς της συλλογικότητας. Τα περισσότερα χίπικα κοινόβια διαλύθηκαν άδοξα, άφησαν όμως κληρονομιά πολύτιμες εμπειρίες για την επόμενη φορά που θα χρειαστεί να προκαλέσουν την ιστορία. Η Ελλάδα της κρίσης με τη μεγάλη αγροτική μικροϊδιοκτησία φαντάζει ιδανικός τόπος επανάληψης του πειράματος!
Βομβάρδισε το μπετόν
Φυτεύουν κήπους όχι μόνο στις ταράτσες και στα μπαλκόνια τους, αλλά και σε πεζοδρόμια, πάρκα ή άλλους δημόσιους χώρους (guerilla gardening). Στελεχώνουν ένα κίνημα που γιγαντώνεται σε Αμερική και Ευρώπη απαιτώντας περισσότερο πράσινο, καλύτερη ποιότητα ζωής, αλλά και διατροφής. “Χτύπα και φεύγα” με αυτοσχέδιες βόμβες... γόνιμων σπόρων, η προσφιλής τους τακτική. Αλλού δημιουργούνται κοινοτικοί κήποι που τους φροντίζουν εναλλάξ ολόκληρες γειτονιές. Έτσι, αφενός εξασφαλίζουν ποιοτικότερα και σαφώς φθηνότερα φρούτα και λαχανικά, αφετέρου συσφίγγουν τις μεταξύ τους σχέσεις. Πρόδρομοί τους, οι Green Guerillas της Λιζ Κρίστι στα 70s – χάρη στους οποίους σήμερα το επίσημο, πλέον, δημοτικό πρόγραμμα “Πράσινη χειρονομία”, στο οποίο συμμετέχουν σήμερα χιλιάδες Νεοϋορκέζοι.
Σταυροβελονιές
Άλλοτε ατομικά κι άλλοτε συλλογικά, πολλές μοντέρνες γυναίκες αλλά και άντρες κάνουν ρούχο και μόδα προσωπική υπόθεση. Κεντήματα με πολιτικά μηνύματα, σπιτικά εργόχειρα, design . Η οικονομική κρίση αναδεικνύει ξανά την αξία του hand made ρούχου, αμφισβητώντας ταυτόχρονα τα ακριβοθώρητα λογότυπα, τη βιομηχανία ένδυσης και τις μεθόδους που εφαρμόζει στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Η συγγραφέας Μπέτσι Γκριρ, δημιουργός της ιστοσελίδας craftivism.com παροτρύνει: Εκφράσου δημιουργικά, κάνε τη φωνή σου δυνατότερη, την κατανόησή σου βαθύτερη, το αίτημα περί δικαιοσύνης διαρκές. Η τάση περιλαμβάνει τα αυτοσχέδια, χειροποίητα έπιπλα, κοσμήματα, καλλυντικά στο DIYdesign που δίνει έμφαση στη χρηστικότητα και τη λειτουργικότητα (και που μπορεί να είναι εξίσου εμπορικό, όπως απέδειξαν περίτρανα οι Charles & Ray Eames).
Διαδραστική πολιτική
Ή, αλλιώς, παίρνω την κατάσταση κυριολεκτικά στα χέρια μου. Πληθαίνουν διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα οι πρωτοβουλίες πολιτών και οι λοιπές αντιιεραρχικές συλλογικότητες που δρουν έξω τα παραδοσιακά κόμματα και τον κατεστημένο συνδικαλισμό. Ταυτόχρονα, οι τόσο προσφιλείς στις δεκαετίες ’60-70 ιδέες της αυτονομίας, της αυτοοργάνωσης και της αυτοδιαχείρισης (Καστοριάδης, Μπούκτσιν, Μπουρντέ, Γκιγιέρμ, Νέγκρι κ.ά), ακόμη και οι πομπώδεις αφορισμοί των Καταστασιακών φαίνεται πως βρήκαν μια αναπάντεχη δικαίωση στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Facebook, Twitter, My Space κ.λπ. ξεκίνησαν σαν παρεϊστικο αστείο για να εξελιχθούν γρήγορα σε εργαλεία πληροφόρησης, διάδοσης ιδεών, αλλά κι “από τα κάτω” διοργάνωσης κινητοποιήσεων. Αψήφησαν την κινεζική λογοκρισία, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις εξεγέρσεις σε Βιρμανία, Ιράν, Ταϊλάνδη και αλλού, έδωσαν ηχηρό “παρών” στα ελληνικά “Δεκεμβριανά” τού 2008, καθώς και στις τελευταίες αμερικανικές προεδρικές εκλογές. Λείπει βέβαια (ακόμα;) το συγκεκριμένο στίγμα και όραμα – αλλά και με εκείνους που καμώνονται πως είχαν, τι καταλάβαμε;
Η ενημέρωση είσαι εσύ
Αρκεί να διαθέτεις laptop, i-phone, i-pad ή ένα οποιοδήποτε κινητό τηλέφωνο με κάμερα. Ακόμα καλύτερα αν είσαι blogger. Τα μονοπώλια των ΜΜΕ εξακολουθούν να κατευθύνουν τη ροή ειδήσεων κατά το δοκούν, τίποτα όμως δεν μπορεί πλέον να μείνει για πολύ κρυφό υπό τον ψηφιακό ήλιο. Στιχομυθίες, στιγμιότυπα, συμβάντα που δεν θα έβγαιναν ποτέ στον “αέρα” είναι πλέον προσβάσιμα με ένα απλό “κλικ”. Ταυτόχρονα, πληθαίνουν οι συλλογικότητες που συνδυάζουν εναλλακτική πληροφόρηση και αντικουλτούρα (Adbusters, Indymedia, Alternet κ.ά.). Όχι, δεν θα “καταργηθούμε” οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι, η ενημέρωση είναι επίσης επεξεργασία και διασταύρωση πληροφοριών, αξιοπιστία, γνώση και κριτική ματιά. Αρκεί να δημιουργήσουμε εκείνες τις συνθήκες που τα επιτρέπουν.
Φτιάξε, αντίγραψε, “κλέψε”
Η μετεξέλιξη του hacking. Απαλλάξου από εταιρείες, πατέντες, προκάτ “κλειστά” συστήματα. Στήσε τον δικό σου υπολογιστή – δεν χρειάζεται δα τόση εξειδίκευση. Φτιάξε, αντίγραψε ή “κλέψε” τα δικά σου προγράμματα. Χρησιμοποίησε φόρμες όπως το ATX, συνδέσεις IDE, SATA, PSI, παράτα τα Windows για πιο εναλλακτικά, ελεύθερα, πιο λειτουργικά στην τελική συστήματα που χτίζονται χάρη στην ελεύθερη ανταλλαγή αρχείων, γνώσεων κι εμπειριών μεταξύ των χρηστών (GNU/Linux, Ubuntu κ.λπ.).
Σπάσε τον κώδικα
“Σπασίκλες” φοιτητές αλλά και χομπίστες με όραμα. Σχεδιάζουν τον δικό τους εργαστηριακό εξοπλισμό, φτιάχνουν δικό τους κώδικα και με ελάχιστο κόστος πραγματοποιούν ανεξάρτητες έρευνες και πειράματα σχετικά με DNA, πρωτεΐνες, νουκλεονικά οξέα κ.λπ. που σε “κανονικές” συνθήκες θα κόστιζαν εκατομμύρια δολάρια. Οι πιο “φευγάτοι” οραματίζονται τεχνητές μορφή ζωής. Οι πιο πρακτικοί, ένα πιο... εύγευστο γιαούρτι.
Άννα Χαραλαμπέα, 32, καλλιτέχνις-διακοσμήτρια
“Καθημερινά βρίσκω κομμάτια του πολιτισμού μας που βαρεθήκαμε ή φθαρήκανε από το χρόνο και τα πετάξαμε... Από μικρή μάζευα αντικείμενα που έβρισκα στο δρόμο ή σε ερειπωμένα σπίτια με τους ταυτότητα, άλλες όχι. Αυτή η παρόρμηση με μύησε στη φιλοσοφία τού "φτιάξ'το μόνος σου".
Έμαθα μουσική γιατί ήθελα να συνθέσω δική μου, άσχετα αν δεν τα κατάφερα. Αγάπησα όμως την τέχνη και κατάλαβα την αξία της. Σπούδασα διακοσμήτρια γιατί ήθελα να μάθω να φτιάχνω χώρους όμορφα βιώσιμους, έτσι μέσα από την διακόσμηση πέρασα στην κατασκευή. Εργάστηκα για χρόνια ως γραφίστρια αλλά τα παράτησα όταν είδα ότι ουσιαστικά αποθαρρυνόμουν να εκφραστώ δημιουργικά, ότι απλώς διεκπεραίωνα. Σήμερα κατασκευάζω αντικείμενα κυρίως από ανακυκλωμένο γυαλί και αυτό με έχει κάνει ευτυχισμένη. Βρήκα τον εαυτό, τους ρυθμούς μου, εξανθρωπίστηκα. Το εισόδημα δεν είναι σταθερό αλλά εγώ τις σταθερές μου τις απόκτησα.
Πιστεύω τελικά ότι πέρα από την ικανοποίηση που εισπράττει κανείς όταν φτιάχνει κάτι μόνος του, υπάρχει και μια σιωπηλή διαμαρτυρία απέναντι στο καταναλωτικό κατεστημένο. "Φτιάξ'το μόνος σου", μόνο έτσι φεύγει ο φόβος του τι θα κάνουμε όταν αρχίσει ο πολιτισμός της δανεικής ζωής να καταρρέει.
Στέφανος Σταμέλλος, μέλος των Οικολόγων Πράσινων, διαχειριστής ιστοσελίδας e-ecology
Υπάρχουν πιθανόν χίλιοι τρόποι να πούμε το ίδιο πράγμα, κι άλλοι τόσοι για να «ακούσουμε» αυτό που ο άλλος μας λέει. Ακόμα και η φαινομενικά απλούστατη καθημερινή διαδικασία του «λέω κάτι σε κάποιον» δεν είναι και τόσο απλή. Πόσο μάλλον του «φτιάξ’ το μόνος σου».
Ο αγώνας ενός «καθημερινού» ανθρώπου αφορά αυτονόητα πράγματα, που όμως σήμερα είναι ζητούμενα. Δύσκολα ξεφεύγεις από την ανάγκη να εκφράζεσαι «αγωνιστικά» έχοντας μεγαλώσει στο μεταπολιτευτικό κλίμα μιας Αριστεράς με οράματα και αρχές. Όταν όμως όλα κατέρρευσαν, η αναζήτηση σε οδήγησε στην ριζοσπαστική μαχόμενη οικολογία, ως την μόνη προοδευτική σύγχρονη πολιτική πρόταση. Είναι δύσκολο σήμερα να λες πως προσπαθώ ό,τι κάνω να υπακούει στις αναλλοίωτες αξίες της ζωής όπως ο αυτοσεβασμός αλλά κι ο σεβασμός στη φύση και στα όντα της ως κριτήριο ηθικής.
Η φύση διδάσκει και η επαφή μαζί της είναι επίσης «ερωτική». Γι’ αυτό και η βδομαδιάτικη ορειβασία είναι άριστο υποκατάστατο! Τελικά στη σημερινή κρίση αυτό που έχει κανείς να αντιτάξει είναι μια άλλη στάση ζωής, επαναφέροντας στο προσκήνιο αξίες όπως αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια, αλληλοσεβασμός. Να επανεφεύρουμε την τέχνη της καλλιέργειας δημιουργώντας προϋποθέσεις αυτάρκειας. Να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο μας στον πλανήτη αλλάζοντας προτεραιότητες. Να ανατρέψουμε το καταναλωτικό παραγωγικό μοντέλο, δημιουργώντας ένα νέο κοινωνικό περιβάλλον. Όπλα μας η πρωτοβουλία, η αυτενέργεια και ο αναντικατάστατος ενεργός ρόλος του πολίτη.
Ένκε Φεζολάρι, ηθοποιός-σκηνοθέτης
Καύσωνας. Σου φταίνε όλα.
Χτυπάει το τηλέφωνο.
Πρότζεκτ.
Σηκώνεσαι απʼ τον καναπέ.
Μιλάς στο τηλέφωνο όρθιος.
Ένα φεστιβάλ καλλιτεχνών.
Παίρνεις μια φίλη.
Σκηνογράφο.
Έναν φίλο ενδυματολόγο.
Ένα σχέδιο.
Μια φράση.
Μια λέξη.
Νύχτες που ξεκινάνε με φως και τελειώνουν με φως.
Νοικιάζεις χώρο.
Ποθείς.
Πεθαίνεις.
Ζητάς.
Θυμώνεις.
Τίποτα.
Ζεις.
Κατεβαίνεις στην πορεία.
Γουστάρεις εκείνο το σύνθημα.
Επαναστατείς.
Στην υγειά μας.
Θέλεις.
Όχι. Θέλω.
Μαμά, μου δανείζεις πέντε ευρώ;
Σ’ ευχαριστώ.
Αυλαία
Χειροκρότημα.
«Η αυτοδιαχείριση δεν τοποθετείται ούτε πριν ούτε μετά την επανάσταση, γιατί η ίδια είναι η πραγματική επανάσταση» Ι. Μπουρντέ
Ήταν άνοιξη του 1970 όταν κυκλοφόρησε το θρυλικό “Do it” του μέντορα των γίπις Τζέρι Ρούμπιν. Σαράντα χρόνια μετά, τα 60s είναι γλυκιά ανάμνηση, o Ρούμπιν έχει αποδημήσει εις Κύριον (αφού πρώτα πρόλαβε να μεταμορφωθεί σε αξιοσέβαστο γιάπη) και το μανιφέστο που συνέγραψε, μοιάζει εν πολλοίς παρωχημένο. ´Η μήπως όχι;
Του καταλόγισαν εύκολο εντυπωσιασμό, πολιτική επιπολαιότητα, υπερφίαλο οπτιμισμό. Μολαταύτα, σε μια εποχή βαθιάς και πολυεπίπεδης κρίσης, οι ιδέες της γενικευμένης αμφισβήτησης, της αυτοοργάνωσης, της κοινοκτημοσύνης, της συλλογικής δράσης φαντάζουν πιο επίκαιρες από ποτέ. Όσο για τα ουτοπικά παραληρήματα των χίπηδων, τα προσγείωσε η αμεσότητα και η πρακτικότητα του πανκ που έκανε ολόκληρο τρόπο ζωής το “do it yourself”.
Δώσε προτεραιότητα στη ζωή, όχι στην καριέρα. Κατανάλωνε λιγότερο, σκέψου περισσότερο. Μην καταπίνεις αμάσητο ό,τι σου δείχνουν ή σου λένε πολιτικοί, ΜΜΕ, διαφημιστές, όσο κι αν στο ωραιοποιούν. Χέσε τα λεφτά όσο γίνεται (“ένας πραγματικός τζέντλεμαν δεν κρατά ποτέ χρήματα”, έγραφε ο Όσκαρ Ουάιλντ). Ο ατομικισμός είναι passe – μοιράσου φαγητό, πιοτό, αμάξι, ρούχα, έπιπλα, συσκευές, γιατί όχι κι εραστές; Διασκέδασε, ταξίδεψε, ζήσε, κάνε τέχνη, ερωτεύσου εκτός κυκλωμάτων. Φτιάξε μόνος σου – ή συνεταιρικά– ό,τι τρως, φοράς, χρειάζεσαι.
Προσοχή, όμως: η ανέχεια και η σπάνις δεν είναι μοιρολατρία, ούτε μονόδρομος. Διεκδικούμε τα περισσότερα, όχι τα λιγότερα. Την εξίσωση προς τα πάνω, όχι προς τα κάτω. Η δημοκρατία, οι κοινωνικές ελευθερίες, η αναζήτηση της προσωπικής ευτυχίας προϋποθέτουν ένα στοιχειώδες “ευ ζην”. Ο πλούτος και τα μέσα υπάρχουν. Μένει να κατανεμηθούν πιο ανθρώπινα, πιο ισότιμα, πιο δημοκρατικά.
Αυτή είναι η μία εναλλακτική. Η άλλη είναι “εγώ κοιτάω την πάρτη μου κι οι άλλοι να πάνε να γαμηθούν”, όλοι εναντίον όλων κι από πάνω οι ισχυροί του κόσμου να καπνίζουν αρειμανίως πούρα, μ’ εσένα να κάνεις το τασάκι.
Δίχως στέγη, δίχως νόμο
Τις τελευταίες δεκαετίες η ιδιοποίηση εγκαταλειμμένων κτιρίων και η άρνηση καταβολής ενοικίου απέκτησαν χιλιάδες οπαδούς – άστεγους, χαμηλόμισθους, καλλιτέχνες, ακτιβιστές κ.ά. Παρότι το κίνημα των καταλήψεων διατρανώθηκε τις δεκαετίες ’70-80 ιδίως σε Βρετανία, Γερμανία, Ολλανδία (squatters, krakkers κ.λπ.), οι καταβολές του εντοπίζονται στο Παρίσι του 1910-15 με το “αντάρτικο στέγης” του Ζορζ Κοσόν και της Ένωσης Εργατοϋπαλλήλων Ενοικιαστών, καθώς και στο μεταπολεμικό Λαϊκό Κίνημα των Οικογενειών (MPF). Το κίνημα ελεύθερης στέγης αναζωπυρώθηκε εσχάτως ελέω κρίσης, γνωρίζοντας άνθηση και στη Λατινική Αμερική. Οι καταλήψεις είναι αυτοοργανωμένες μικροκοινωνίες, “προσωρινές αυτόνομες ζώνες” καθώς θα έλεγε ο Χακίμ Μπέι. Βεβαίως η συγκατοίκηση αποδεικνύεται συχνά μανίκι, ακόμα και μεταξύ ζευγαριών ή φίλων κολλητών. Πολλές καταλήψεις εκφυλίστηκαν ή διαλύθηκαν εκ των έσω, δίχως να χρειαστεί να επέμβει η κρατική καταστολή. Αρκετές άλλες, όμως, εξελίχθηκαν σε πραγματικά πολιτικά και πολιτιστικά εργαστήρια.
Φτιάξε ένα κοινόβιο
Σκέφτεσαι διαφορετικά, οικογένειά σου είναι οι φίλοι σου, σπίτι σου το αποψινό κατάλυμά σου, πατρίδα σου η γη; Το κοινοβιακό ιδεώδες είναι παλιό όσο ο άνθρωπος και υπήρξε εξ ανάγκης τρόπος ζωής του αιώνες πριν εμφανιστούν οι πρώτες πόλεις. Έγινε πεδίο πειραματισμού πολλών θρησκευτικών δογμάτων (μοναστικά τάγματα) προτού πάρει τη σύγχρονη μορφή του τις δεκαετίες ’60-70, οπότε χιλιάδες επαναστατημένοι νεολαίοι σε Αμερική κι Ευρώπη επιχείρησαν να υλοποιήσουν άμεσα τα ιδανικά του κοινοτισμού και της κοινοκτημοσύνης που είχε εξυμνήσει από τον 19ο αιώνα ο Σαρλ Φουριέ. Το σημαντικότερο πείραμα ήταν αυτό των αγροτικών κοινοβίων που προσπάθησαν να αυτονομηθούν πλήρως σε κάθε επίπεδο (παραγωγής, κατανάλωσης, διατροφής κ.λπ.). Δυστυχώς, η ανθρώπινη φύση δεν συμβιβάζεται εύκολα με τους περιορισμούς της συλλογικότητας. Τα περισσότερα χίπικα κοινόβια διαλύθηκαν άδοξα, άφησαν όμως κληρονομιά πολύτιμες εμπειρίες για την επόμενη φορά που θα χρειαστεί να προκαλέσουν την ιστορία. Η Ελλάδα της κρίσης με τη μεγάλη αγροτική μικροϊδιοκτησία φαντάζει ιδανικός τόπος επανάληψης του πειράματος!
Βομβάρδισε το μπετόν
Φυτεύουν κήπους όχι μόνο στις ταράτσες και στα μπαλκόνια τους, αλλά και σε πεζοδρόμια, πάρκα ή άλλους δημόσιους χώρους (guerilla gardening). Στελεχώνουν ένα κίνημα που γιγαντώνεται σε Αμερική και Ευρώπη απαιτώντας περισσότερο πράσινο, καλύτερη ποιότητα ζωής, αλλά και διατροφής. “Χτύπα και φεύγα” με αυτοσχέδιες βόμβες... γόνιμων σπόρων, η προσφιλής τους τακτική. Αλλού δημιουργούνται κοινοτικοί κήποι που τους φροντίζουν εναλλάξ ολόκληρες γειτονιές. Έτσι, αφενός εξασφαλίζουν ποιοτικότερα και σαφώς φθηνότερα φρούτα και λαχανικά, αφετέρου συσφίγγουν τις μεταξύ τους σχέσεις. Πρόδρομοί τους, οι Green Guerillas της Λιζ Κρίστι στα 70s – χάρη στους οποίους σήμερα το επίσημο, πλέον, δημοτικό πρόγραμμα “Πράσινη χειρονομία”, στο οποίο συμμετέχουν σήμερα χιλιάδες Νεοϋορκέζοι.
Σταυροβελονιές
Άλλοτε ατομικά κι άλλοτε συλλογικά, πολλές μοντέρνες γυναίκες αλλά και άντρες κάνουν ρούχο και μόδα προσωπική υπόθεση. Κεντήματα με πολιτικά μηνύματα, σπιτικά εργόχειρα, design . Η οικονομική κρίση αναδεικνύει ξανά την αξία του hand made ρούχου, αμφισβητώντας ταυτόχρονα τα ακριβοθώρητα λογότυπα, τη βιομηχανία ένδυσης και τις μεθόδους που εφαρμόζει στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Η συγγραφέας Μπέτσι Γκριρ, δημιουργός της ιστοσελίδας craftivism.com παροτρύνει: Εκφράσου δημιουργικά, κάνε τη φωνή σου δυνατότερη, την κατανόησή σου βαθύτερη, το αίτημα περί δικαιοσύνης διαρκές. Η τάση περιλαμβάνει τα αυτοσχέδια, χειροποίητα έπιπλα, κοσμήματα, καλλυντικά στο DIYdesign που δίνει έμφαση στη χρηστικότητα και τη λειτουργικότητα (και που μπορεί να είναι εξίσου εμπορικό, όπως απέδειξαν περίτρανα οι Charles & Ray Eames).
Διαδραστική πολιτική
Ή, αλλιώς, παίρνω την κατάσταση κυριολεκτικά στα χέρια μου. Πληθαίνουν διεθνώς αλλά και στην Ελλάδα οι πρωτοβουλίες πολιτών και οι λοιπές αντιιεραρχικές συλλογικότητες που δρουν έξω τα παραδοσιακά κόμματα και τον κατεστημένο συνδικαλισμό. Ταυτόχρονα, οι τόσο προσφιλείς στις δεκαετίες ’60-70 ιδέες της αυτονομίας, της αυτοοργάνωσης και της αυτοδιαχείρισης (Καστοριάδης, Μπούκτσιν, Μπουρντέ, Γκιγιέρμ, Νέγκρι κ.ά), ακόμη και οι πομπώδεις αφορισμοί των Καταστασιακών φαίνεται πως βρήκαν μια αναπάντεχη δικαίωση στις ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης. Facebook, Twitter, My Space κ.λπ. ξεκίνησαν σαν παρεϊστικο αστείο για να εξελιχθούν γρήγορα σε εργαλεία πληροφόρησης, διάδοσης ιδεών, αλλά κι “από τα κάτω” διοργάνωσης κινητοποιήσεων. Αψήφησαν την κινεζική λογοκρισία, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις εξεγέρσεις σε Βιρμανία, Ιράν, Ταϊλάνδη και αλλού, έδωσαν ηχηρό “παρών” στα ελληνικά “Δεκεμβριανά” τού 2008, καθώς και στις τελευταίες αμερικανικές προεδρικές εκλογές. Λείπει βέβαια (ακόμα;) το συγκεκριμένο στίγμα και όραμα – αλλά και με εκείνους που καμώνονται πως είχαν, τι καταλάβαμε;
Η ενημέρωση είσαι εσύ
Αρκεί να διαθέτεις laptop, i-phone, i-pad ή ένα οποιοδήποτε κινητό τηλέφωνο με κάμερα. Ακόμα καλύτερα αν είσαι blogger. Τα μονοπώλια των ΜΜΕ εξακολουθούν να κατευθύνουν τη ροή ειδήσεων κατά το δοκούν, τίποτα όμως δεν μπορεί πλέον να μείνει για πολύ κρυφό υπό τον ψηφιακό ήλιο. Στιχομυθίες, στιγμιότυπα, συμβάντα που δεν θα έβγαιναν ποτέ στον “αέρα” είναι πλέον προσβάσιμα με ένα απλό “κλικ”. Ταυτόχρονα, πληθαίνουν οι συλλογικότητες που συνδυάζουν εναλλακτική πληροφόρηση και αντικουλτούρα (Adbusters, Indymedia, Alternet κ.ά.). Όχι, δεν θα “καταργηθούμε” οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι, η ενημέρωση είναι επίσης επεξεργασία και διασταύρωση πληροφοριών, αξιοπιστία, γνώση και κριτική ματιά. Αρκεί να δημιουργήσουμε εκείνες τις συνθήκες που τα επιτρέπουν.
Φτιάξε, αντίγραψε, “κλέψε”
Η μετεξέλιξη του hacking. Απαλλάξου από εταιρείες, πατέντες, προκάτ “κλειστά” συστήματα. Στήσε τον δικό σου υπολογιστή – δεν χρειάζεται δα τόση εξειδίκευση. Φτιάξε, αντίγραψε ή “κλέψε” τα δικά σου προγράμματα. Χρησιμοποίησε φόρμες όπως το ATX, συνδέσεις IDE, SATA, PSI, παράτα τα Windows για πιο εναλλακτικά, ελεύθερα, πιο λειτουργικά στην τελική συστήματα που χτίζονται χάρη στην ελεύθερη ανταλλαγή αρχείων, γνώσεων κι εμπειριών μεταξύ των χρηστών (GNU/Linux, Ubuntu κ.λπ.).
Σπάσε τον κώδικα
“Σπασίκλες” φοιτητές αλλά και χομπίστες με όραμα. Σχεδιάζουν τον δικό τους εργαστηριακό εξοπλισμό, φτιάχνουν δικό τους κώδικα και με ελάχιστο κόστος πραγματοποιούν ανεξάρτητες έρευνες και πειράματα σχετικά με DNA, πρωτεΐνες, νουκλεονικά οξέα κ.λπ. που σε “κανονικές” συνθήκες θα κόστιζαν εκατομμύρια δολάρια. Οι πιο “φευγάτοι” οραματίζονται τεχνητές μορφή ζωής. Οι πιο πρακτικοί, ένα πιο... εύγευστο γιαούρτι.
Άννα Χαραλαμπέα, 32, καλλιτέχνις-διακοσμήτρια
“Καθημερινά βρίσκω κομμάτια του πολιτισμού μας που βαρεθήκαμε ή φθαρήκανε από το χρόνο και τα πετάξαμε... Από μικρή μάζευα αντικείμενα που έβρισκα στο δρόμο ή σε ερειπωμένα σπίτια με τους ταυτότητα, άλλες όχι. Αυτή η παρόρμηση με μύησε στη φιλοσοφία τού "φτιάξ'το μόνος σου".
Έμαθα μουσική γιατί ήθελα να συνθέσω δική μου, άσχετα αν δεν τα κατάφερα. Αγάπησα όμως την τέχνη και κατάλαβα την αξία της. Σπούδασα διακοσμήτρια γιατί ήθελα να μάθω να φτιάχνω χώρους όμορφα βιώσιμους, έτσι μέσα από την διακόσμηση πέρασα στην κατασκευή. Εργάστηκα για χρόνια ως γραφίστρια αλλά τα παράτησα όταν είδα ότι ουσιαστικά αποθαρρυνόμουν να εκφραστώ δημιουργικά, ότι απλώς διεκπεραίωνα. Σήμερα κατασκευάζω αντικείμενα κυρίως από ανακυκλωμένο γυαλί και αυτό με έχει κάνει ευτυχισμένη. Βρήκα τον εαυτό, τους ρυθμούς μου, εξανθρωπίστηκα. Το εισόδημα δεν είναι σταθερό αλλά εγώ τις σταθερές μου τις απόκτησα.
Πιστεύω τελικά ότι πέρα από την ικανοποίηση που εισπράττει κανείς όταν φτιάχνει κάτι μόνος του, υπάρχει και μια σιωπηλή διαμαρτυρία απέναντι στο καταναλωτικό κατεστημένο. "Φτιάξ'το μόνος σου", μόνο έτσι φεύγει ο φόβος του τι θα κάνουμε όταν αρχίσει ο πολιτισμός της δανεικής ζωής να καταρρέει.
Στέφανος Σταμέλλος, μέλος των Οικολόγων Πράσινων, διαχειριστής ιστοσελίδας e-ecology
Υπάρχουν πιθανόν χίλιοι τρόποι να πούμε το ίδιο πράγμα, κι άλλοι τόσοι για να «ακούσουμε» αυτό που ο άλλος μας λέει. Ακόμα και η φαινομενικά απλούστατη καθημερινή διαδικασία του «λέω κάτι σε κάποιον» δεν είναι και τόσο απλή. Πόσο μάλλον του «φτιάξ’ το μόνος σου».
Ο αγώνας ενός «καθημερινού» ανθρώπου αφορά αυτονόητα πράγματα, που όμως σήμερα είναι ζητούμενα. Δύσκολα ξεφεύγεις από την ανάγκη να εκφράζεσαι «αγωνιστικά» έχοντας μεγαλώσει στο μεταπολιτευτικό κλίμα μιας Αριστεράς με οράματα και αρχές. Όταν όμως όλα κατέρρευσαν, η αναζήτηση σε οδήγησε στην ριζοσπαστική μαχόμενη οικολογία, ως την μόνη προοδευτική σύγχρονη πολιτική πρόταση. Είναι δύσκολο σήμερα να λες πως προσπαθώ ό,τι κάνω να υπακούει στις αναλλοίωτες αξίες της ζωής όπως ο αυτοσεβασμός αλλά κι ο σεβασμός στη φύση και στα όντα της ως κριτήριο ηθικής.
Η φύση διδάσκει και η επαφή μαζί της είναι επίσης «ερωτική». Γι’ αυτό και η βδομαδιάτικη ορειβασία είναι άριστο υποκατάστατο! Τελικά στη σημερινή κρίση αυτό που έχει κανείς να αντιτάξει είναι μια άλλη στάση ζωής, επαναφέροντας στο προσκήνιο αξίες όπως αλληλεγγύη, αξιοπρέπεια, αλληλοσεβασμός. Να επανεφεύρουμε την τέχνη της καλλιέργειας δημιουργώντας προϋποθέσεις αυτάρκειας. Να επαναπροσδιορίσουμε τον ρόλο μας στον πλανήτη αλλάζοντας προτεραιότητες. Να ανατρέψουμε το καταναλωτικό παραγωγικό μοντέλο, δημιουργώντας ένα νέο κοινωνικό περιβάλλον. Όπλα μας η πρωτοβουλία, η αυτενέργεια και ο αναντικατάστατος ενεργός ρόλος του πολίτη.
Ένκε Φεζολάρι, ηθοποιός-σκηνοθέτης
Καύσωνας. Σου φταίνε όλα.
Χτυπάει το τηλέφωνο.
Πρότζεκτ.
Σηκώνεσαι απʼ τον καναπέ.
Μιλάς στο τηλέφωνο όρθιος.
Ένα φεστιβάλ καλλιτεχνών.
Παίρνεις μια φίλη.
Σκηνογράφο.
Έναν φίλο ενδυματολόγο.
Ένα σχέδιο.
Μια φράση.
Μια λέξη.
Νύχτες που ξεκινάνε με φως και τελειώνουν με φως.
Νοικιάζεις χώρο.
Ποθείς.
Πεθαίνεις.
Ζητάς.
Θυμώνεις.
Τίποτα.
Ζεις.
Κατεβαίνεις στην πορεία.
Γουστάρεις εκείνο το σύνθημα.
Επαναστατείς.
Στην υγειά μας.
Θέλεις.
Όχι. Θέλω.
Μαμά, μου δανείζεις πέντε ευρώ;
Σ’ ευχαριστώ.
Αυλαία
Χειροκρότημα.
