Υπάρχει καταλληλότερος άνθρωπος να µας µιλήσει για το πώς θα µοιάζει το διαδίκτυο σε λίγα χρόνια από τώρα; Ο διευθυντής του Media Lab του MIT Μιχάλης Μπλέτσας είναι λαµπρό τέκνο της µεγάλης των Ελλήνων σχολής οι οποίοι διαπρέπουν εκτός συνόρων. Η ερώτηση όµως του ενός εκατοµµυρίου δολαρίων που του επιφυλάσσαµε δεν ήταν –µόνο- αυτή. Μένω ή φεύγω από την Ελλάδα αναρωτιέται µια ολόκληρη γενιά νέων. «Όποιος µπορεί να φύγει πρέπει να το κάνει» απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη…
Έχετε πει ότι έχετε βαρεθεί
να απαντάτε στην ερώτηση αν η Ελλάδα µπορεί να γίνει η Silicon Valley της Μεσογείου.
Ναι, γιατί θα πρέπει να
αρχίσουµε να πράττουµε. Η Silicon Valley φτιάχτηκε και δουλεύει στην λογική ότι
δοκιµάζουµε κάποια πράγµατα και αν δούµε ότι δεν δουλεύουν τα παρατάµε γρήγορα και
συνεχίζουµε. Δουλεύει λίγο µε φυσική επιλογή. Στην Ελλάδα είµαστε συνέχεια σε συζητήσεις
επί συζητήσεων. Ελάχιστες φορές κάνουµε κάτι. Όλοι περιµένουµε την βελτίωση να έρθει
από κάποιους άλλους. Και κυρίως όλοι περιµένουν το κράτος να κάνει τα πάντα. Σε
όλα τα ταξίδια µου δεν έχω ξαναδεί άλλο µέρος όπου η κρατικιστική νοοτροπία είναι
τόσο βαθιά ριζωµένη. Για παράδειγµα ο δήµαρχος στην Ελλάδα είναι κυρίως σκουπιδιάρης.Η κύρια προσδοκία που έχουµε από ένα
καλό δήµαρχο είναι να µαζεύει τα σκουπίδια.
Τα τελευταία τρία χρόνια
στα ξένα µέσα ενηµέρωσης έχει αναπαραχθεί το στερεότυπο του τεµπέλη Έλληνα. Πώς
είναι για τους Έλληνες που αποδεδειγµένα διαπρέπουν στο εξωτερικό να ακούν όλο αυτό
το διάλογο ακόµα και από τα δίπλα γραφεία ;
Έχω την τύχη να δουλεύω
σε ένα οργανισµό όπου οι άνθρωποι κοιτούν πίσω από τις ετικέτες. Σε γενικές γραµµές
όµως είναι πολύ δύσκολο. Το ακούµε συνέχεια. Ξέρουµε ότι είναι µύθος. Οι µελέτες
του ΟΟΣΑ, ο οποίο δεν είναι κάποιος οργανισµός ο οποίος έχει κανένα λόγο να πριµοδοτεί
την Ελλάδα, µιλάνε για το ακριβώς αντίθετο. Οι Έλληνες δουλεύουν βέβαια αντιπαραγωγικά
αλλά δουλεύουν πολύ. Αυτό το βλέπει κανείς και στο ότι δεν υπάρχει κανένας σεβασµός
στην Ελλάδα για το χρόνο του άλλου. Η δηµόσια
διοίκηση δεν έχει κανένα µα κανένα σεβασµό στον χρόνο του πολίτη. Θεωρώ τον εαυτό µου τυχερό διότι έχω την πολυτέλεια οι
γονείς µου να κάνουν συναλλαγές µε την δηµόσια διοίκηση για λογαριασµό µου. Πρόσφατα
όµως έπρεπε να αλλάξω το δίπλωµά µου. Έκανα την διαδικασία σε ένα ΚΕΠ αλλά θέλανε
και ένα παράβολο το οποίο µπορείς να πάρεις µόνο από την εθνική τράπεζα. Είχε µια
ουρά δυόµιση ώρες, πήρα αυτό το περίφηµο παράβολο. Παίρνω το δίπλωµα µετά από µέρες
και βλέπω ότι είχανε κάνει λάθος. Δε µου
είχαν βάλει ότι ήταν και για αυτοκίνητο και για µοτοσυκλέτα. Πρέπει να ξαναβγάλετε
φωτογραφίες µου λένε. Λέω είναι δυνατόν αφού είναι ήδη αποθηκευµένες ψηφιακά στο
σύστηµα γιατί να ξαναφέρω καινούργιες; Ε, σήκωσαν φυσικά οι υπάλληλοι τα χέρια ψηλά.
«Εµείς απλώς διεκπεραιώνουµε την υπόθεση.»
Πώς θα µπορούσε η Ελλάδα να εκµεταλλευτεί όλο αυτό το ανθρώπινο κεφάλαιο
το οποίο είναι στο εξωτερικό, διαπρέπει; Θα µπορούσε να συνεισφέρει στην χώρα και
να την βάλει σε µια σύγχρονη πορεία, δηµιουργική σε σχέση µε το τέλµα που βρισκόµαστε;
Πρέπει να ξεκινήσουµε
από τα πολύ µικρά. Δεν νοµίζω ότι χρειάζονται περίπλοκες λύσεις. Χρειάζεται λίγο
θεωρία παιγνίων στην συγκεκριµένη περίπτωση. Διότι έχουµε πολλούς παίκτες όπου ο
ένας προσπαθεί να κερδίσει εις βάρος του άλλου. Δεν έχουµε καταλάβει ότι το παιχνίδι
έχει χαθεί για όλους και αυτή η βελτιστοποίηση που προσπαθεί ο καθένας να κάνει
για την δική του θέση βλάπτει το σύνολο πια και δεν υπάρχει περίπτωση να του αποδώσει
κάτι. Εκείνο που χρειάζεται είναι λύσεις οι οποίες είναι δοκιµασµένες σε όλα τα
µήκη και τα πλάτη του δυτικού κόσµου στον οποίο θέλουµε να ανήκουµε ή πιστεύουµε ότι ανήκουµε. Ας µην
προσπαθούµε να τις αλλάξουµε, να τις προσαρµόσουµε στα ελληνικά δεδοµένα ή οτιδήποτε
άλλο. Πιστεύουµε ότι είµαστε κάτι το ειδικό και ότι τα πάντα µπορούµε να τα κάνουµε
καλύτερα από τους άλλους και δεν κάνουµε στο τέλος τίποτα. Για αυτό και τέλειωσα
την οµιλία µου στο TEDxAcademy µε το γνωστό πρόβληµα του Pareto, το 80-20. Με το 20% της προσπάθειας λύνεις το 80% των προβληµάτων. Εκεί που µπορούν να φανούν χρήσιµοι οι άνθρωποι που είναιχρόνια
στο εξωτερικό είναι να προσφέρουν κάποια εµπειρία από τέτοιου είδους λύσεις. Ο λόγος
για τον οποίο δεν έρχονται είναι ότι θίγουν συγκεκριµένα συµφέροντα. Εποµένως δεν
µπορεί αυτός απέξω να σου κάνει κάτι. Ο µόνος τρόπος µε τον οποίο θα γίνει κάτι
είναι να έρθει να στο επιβάλλει.
Πως θα µπορούσαµε να χτίσουµε
µια κουλτούρα αστικού κεφαλαίου στην Ελλάδα, έχετε εστιάσει στο θέµα της εκπαίδευσης,
ας µιλήσουµε λίγο πρακτικά γι αυτό.
Ο µόνος τρόπος για να χτίσουµε µια κουλτούρα αστικού κεφαλαίου
στην Ελλάδα είναι να κοιτάξει ο καθένας τον εαυτό του στον καθρέφτη και να σταµατήσει
να προσπαθεί να βελτιώσει την θέση του σε βάρος των συνανθρώπων του. Με τις καθηµερινές
του δράσεις. Με το να σηκώνει µία σακούλα σκουπίδια από τον δρόµο και να την βάζει
στο καλάθι, µε το να σταµατήσει να κατεβάζει τα σκουπίδια του κάτω όταν έχει απεργία,
έτσι ώστε να διατηρηθεί το διαµέρισµά του καθαρό και όλος ο κοινόχρηστος χώρος να
γίνει ένας απέραντος σκουπιδότοπος. Αυτό το πράγµα µόνο σε µας και στην Νάπολι το
βλέπεις.
Τι έχετε να συµβουλέψετε
ένα νέο παιδί που τώρα βλέπει πολύ περιορισµένες τις επιλογές του στη χώρα, να
µείνει ή να φύγει;
Οι σηµερινοί απόφοιτοι
των ελληνικών πανεπιστηµίων είναι κατεστραµµένοι. Χωρίς να το ξέρουν. Όχι επειδή
δεν έχουν δουλειές. Είναι κατεστραµµένοι διότι πέρασαν από το ελληνικό πανεπιστήµιο
το οποίο τους εµπέδωσε την αρχή της ελάχιστης προσπάθειας. Έµαθαν ότι µπορεί να
κλείνει το πανεπιστήµιο για έξι µήνες παρόλα αυτά να παίρνουν το πτυχίο τους στο
τέλος του χρόνου δίνοντας κάποιες στοιχειώδεις εξετάσεις. Θα ήταν καλό οι νέοι άνθρωποι
να βγουν έξω, να δουν πως είναι τα πράγµατα και µετά κάποιοι από αυτούς να γυρίσουν
να βοηθήσουν. Το ελληνικό πανεπιστήµιο µε τον
τρόπο µε τον οποίο λειτουργεί είναι το πιο τοξικό κοµµάτι της ελληνικής κοινωνίας.
Αντί να εκπαιδεύει ελίτ που θα τραβήξουν τους υπολοίπους προς τα εµπρός εκπαιδεύει
τις χρυσές µετριότητες οι οποίες θα διαιωνίσουν το σύστηµα.
Πως
φαντάζεστε το διαδίκτυο σε 10 χρόνια από σήµερα;
Κάτι σαν το οξυγόνο. θα
είναι το παγκόσµιο νευρικό σύστηµα. Σε µεγάλο βαθµό θα αµβλύνει τις διαφορές και
θα δηµιουργήσει πολύ πιο γεωγραφικά κατανεµηµένες κοινωνίες. Αυτή την στιγµή έχουµε
µάθει ότι το διαδίκτυο είναι κυρίως άνθρωποι. Σε δέκα χρόνια θα είναι συνδεδεµένα
εκεί και τα περισσότερα από τα αντικείµενα, κτήρια, αυτοκίνητα κλπ. The
internet of things όπως λέγεται. Το οποίο έχει πάρα πολλές εφαρµογές. Για παράδειγµα
όταν όλα τα αυτοκίνητα επικοινωνούν µεταξύ τους είναι πολύ πιο εύκολο να διαχειριστείς
συνθήκες κυκλοφοριακής συµφόρησης, ατυχήµατα, κλπ. Όταν όλα τα κτήρια είναι συνδεδεµένα
µεταξύ τους θα µπορείς να αποφεύγεις blackout.
Το διαδίκτυο έχει χτιστεί
πάνω στην αµοιβαία εµπιστοσύνη. Το αναφέρετε σε κάθε ευκαιρία στις οµιλίες σας.
Ζούµε σε ένα κόσµο µε συνεχώς αυξανόµενη την ανασφάλεια και τον φόβο. Πως µπορεί
µέσα σε ένα τέτοιο κόσµο ανασφάλειας κάτι το οποίο ουσιαστικά έχει γίνει το οξυγόνο
µας όπως το διαδίκτυο να µην δηλητηριαστεί; Δεν είναι ευχή και κατάρα αυτό µαζί;
Είναι πιο µεγάλη ευχή
από ότι είναι κατάρα. Εφόσον οι θετικές συνέπειες υπερισχύουν των αρνητικών νοµίζω
ότι θα µάθουµε να ζούµε και µε αυτό όπως µάθαµε να ζούµε και µε τις σηµερινές µορφές
ηλεκτρονικού εγκλήµατος. Και εξαρτάται από το πώς το βλέπεις σαν κοινωνία. Σε µια
κοινωνία σαν την ελληνική που µας µαθαίνει τη δυσπιστία, είναι προφανές ότι θα δηµιουργήσει
προβλήµατα. Σε µία κοινωνία όπως την αµερικάνική θα δηµιουργήσει ευκαιρίες. Είναι
ένα εργαλείο, το πώς θα το χρησιµοποιήσεις εξαρτάται από το λογισµικό που έχεις
εσύ στο κεφάλι σου. Είχα µάλιστα χθες αυτή την συζήτηση µε κάποιον φίλο επισκέπτη
από την Ελλάδα. Πήγαµε µαζί στο σουπερµάρκετ. Τσεκάραµε τα ψώνια στο σκάνερ και
πληρώσαµε στο αυτόµατο µηχάνηµα. Έκπληκτος µου έκανε την ερώτηση «πως τσεκάρει το
σουπερµάρκετ ότι εγώ θα σκανάρω όλα τα ψώνια και όχι τα µισά;» Εντάξει κάποιος κόσµος
µπορεί να το κάνει αλλά σε τελική ανάλυση αυτός ο κόσµος είναι αρκετά λιγότερος
από τον κόσµο ο οποίος θα σκανάρει όλα του τα πράγµατα. Και σε τελική ανάλυση η
ζηµιά η οποία παθαίνει το σουπερµάρκετ από αυτό είναι πολύ µικρότερη από το κόστος
να βάλει κάποιον να τσεκάρει. Δεν υπάρχει µαύρο ή άσπρο. Θέλεις να είσαι πιο κοντά
στο άσπρο από ότι στο µαύρο. Και µε αυτόν τον κανόνα πορεύονται οι κοινωνίες. Το
ίδιο συµβαίνει και µε το διαδίκτυο. Το ότι από την αρχή είχε την εµπιστοσύνη έµφυτη
πάνω του θεωρείται και η αχίλλειος πτέρνα του. Εγώ διαφωνώ, νοµίζω ήταν ένα χαρακτηριστικό
το οποίο το βοήθησε να εξαπλωθεί και να γίνει αυτή η πλατφόρµα καινοτοµίας η οποία
είναι σήµερα. Οι οικονοµίες οι ίδιες βασίζονται στην εµπιστοσύνη. Δεν υπάρχει οικονοµική
ανάπτυξη χωρίς εµπιστοσύνη. Αυτό πρέπει να καταλάβουµε στην Ελλάδα. Ένα από τα πρώτα
πράγµατα που µου έκανε εντύπωση στην Αµερική ήταν ότι ο πελάτης έχει πάντα δίκιο.
Σε αντίθεση µε την Ελλάδα που θεωρούν ότι ο πελάτης θέλει πάντα να κλέψει. Για αυτό
µιλάω για εµπιστοσύνη συνέχεια και φέρνω παραδείγµατα από τον δικό µου τοµέα που
είναι το διαδίκτυο. Είµαστε µια κοινωνία
εν δυνάµει απατεώνων συνολικά. Αυτό δεν θα αλλάξει από πάνω, θα αλλάξει από εµάς τους ίδιους αν το αναγνωρίσουµε
σαν πρόβληµα.
Έχουµε δει µια τεράστια ανάπτυξη των social media τα
τελευταία χρόνια. Υπάρχει κίνδυνος να χάσουµε την ιδιωτικότητά µας;
Με ανησυχεί πάρα πολύ
διότι βλέπεις τις µικρότερες ηλικίες εξαιτίας της αθωότητάς τους να αποκαλύπτουν
πολλά πράγµατα. Επίσης στις Η.Π.Α. το εκκρεµές είναι αυτή την στιγµή προς την πλευρά
της προστασίας της επιχειρηµατικότητας και όχι των προσωπικών δεδοµένων. Στην Ευρώπη
έχουµε µια καλύτερη προσέγγιση, ίσως διότι δεν εφεύραµε εµείς όλα αυτά τα θέµατα.
Εποµένως δεν έχουµε να χάσουµε τόσα πολλά. Η Αµερική νοµίζω θα µετακινηθεί. Υπάρχει
ήδη η αντίδραση από κάτω προς µία θέση η οποία θα προστατεύει περισσότερο τα δεδοµένα.
Δεν θα αφήνει την τόσο εύκολη µεταφορά της ιδιοκτησίας των προσωπικών δεδοµένων
από το άτοµο σε κάποιο µεγάλη εταιρία, όπως γίνεται αυτή την στιγµή στο
Facebook. Οι περισσότερες από αυτές τις εταιρίες µε µικρά µικρά γράµµατα λένε «ξέρεις
εγώ σου δίνω αυτόν τον δωρεάν τρόπο για να αποθηκεύσεις φωτογραφίες σου, για να
µιλήσεις µε τους φίλους σου και οτιδήποτε, αλλά οτιδήποτε βάλεις εδώ είναι δικό
µου». Αυτό νοµίζω µε κάποιο τρόπο θα αλλάξει, το εκκρεµές θα γύρει πάλι προς την
πλευρά του χρήστη. Από την άλλη το τζίνι έχει φύγει από το µπουκάλι και θα πρέπει
να µάθουµε να ζούµε σε ένα πολύ πιο διαφανή κόσµο. Υπάρχουν πολλοί που λένε «Ξεχάστε την ιδιωτικότητα όπως την ξέρατε παλαιότερα.» Θα συµφωνήσω. Δε νοµίζω ότι µπορούµε να ξαναγυρίσουµε
σε παλιότερα στάνταρ. Όταν η πληροφορία είναι ψηφιακή µεταδίδεται πολύ εύκολα. Είµαστε
τόσο πολύ συνδεδεµένοι µεταξύ µας. Μπορούµε όµως να δώσουµε στο χρήστη πολύ µεγαλύτερο
έλεγχο.
Επτά χρόνια πριν προβλέπατε ότι οι εταιρίες
τηλεπικοινωνιών θα πάθουν ό,τι οι κατασκευαστές υπολογιστών-δεινοσαύρων τη δεκαετία
του 80 µε την επανάσταση των µικροϋπολογιστών». Τώρα όντας µέλος του ΔΣ του ΟΤΕ
πως βλέπετε την αγορά των τηλεπικοινωνιών να αλλάζει σε ένα κόσµο όπου εµείς οι
δύο π.χ. µιλάµε τώρα µέσω skype, το
iPhone έχει εφαρµογές να µιλάει δωρεάν κλπ;
Οι εταιρίες ψάχνουν απεγνωσµένα
την απάντηση. Από την µία η κινητή τηλεφωνία τους έδωσε κάποιες ελπίδες ότι το παλιό
µοντέλο ίσως και να έχει χρόνο ακόµα. Από την άλλη τώρα που η αγορά της κινητής
τηλεφωνίας έχει κορεστεί αρχίζουν να βλέπουν ότι αυτό ήταν µία παροδική αναλαµπή.
Ή θα πρέπει να γίνουν πάρα πολύ αποδοτικοί πάροχοι ενός πολύ απλού αγαθού που θα
είναι η µετακίνηση της πληροφορίας και τίποτε άλλο ή θα πρέπει να ανέβουν λίγο προς
τα πάνω και να παρέχουν κάποιες υπηρεσίες υψηλότερης προστιθέµενης αξίας. Όχι µόνο
σα µεταφορικές εταιρίες αλλά παρέχοντας υπηρεσίες όπου θα σου δίνουν την πληροφορία
που θες, την στιγµή που την θες, στο χώρο που την θες. Αυτό είναι το µεγάλο τους
στοίχηµα αυτή την στιγµή. Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι βέβαια λίγο διαφορετική
διότι εκ των πραγµάτων τώρα πια µε την οικονοµική κρίση προσπαθούµε απλώς να αντιγράψουµε
βέλτιστες πρακτικές από το εξωτερικό. Δεν είναι η απόστασή µας τόσο µεγάλη όσο ήταν
παλιότερα. Δηλαδή στις αρχές του 2000 η απόστασή µας ήταν πραγµατικά τεράστια. Δυστυχώς
η οικονοµική κρίση ουσιαστικά κατέλυσε εντελώς όλο το επιχειρηµατικό µοντέλο το
οποίο είχε στηθεί στην δεκαετία του 2000. Στην Ελλάδα κάναµε µία τρύπα στο νερό.
Ακολουθήσαµε το ευρωπαϊκό µοντέλο το οποίο έλεγε, ότι τουλάχιστον στο χώρο του διαδικτύου
και των ενσύρµατων (όχι των ασύρµατων) επικοινωνιών, ότι είχαµε ένα ισχυρό πρώην
κρατικό µονοπώλιο το οποίο θα έπρεπε σε κάποια χρόνια µε κίνητρα από τον ρυθµιστή
να γίνει δύο, τρεις, τέσσερις το πολύ ανταγωνιστικές εταιρίες. Αυτό δεν έγινε ποτέ.
Ο ΟΤΕ εξακολουθεί να είναι η µόνη βιώσιµή εταιρία και έχει πάρα πολλούς µικρούς
ανταγωνιστές οι οποίοι σε καθεστώς πραγµατικού ανταγωνισµού δεν θα µπορούσαν ποτέ
να στηθούν.
Άρα ουσιαστικά δεν λειτουργεί ο ανταγωνισµός
στην Ελλάδα;
Δε λειτουργεί ο ανταγωνισµός στην Ελλάδα αυτή
την στιγµή έτσι όπως θα έπρεπε να λειτουργεί διότι δεν έχουµε εταιρίες οι οποίες
να µπορούν να σταθούν από µόνες τους. Δώδεκα χρόνια µετά την απελευθέρωση της αγοράς
των τηλεπικοινωνιών στην Ελλάδα όλοι οι απαλλακτικοί πάροχοι βασίζονται ακόµα στις
υποδοµές του ΟΤΕ. Ο οποίος ακόµα αναγκάζεται
να προσφέρει υπηρεσίες µε τους ίδιους όρους και µε την ίδια έµµεση πριµοδότηση προς
τους ανταγωνιστές του. Η οποία είχε να κάνει µε την εποχή που ο ΟΤΕ είχε το
100% της αγοράς. Είναι η µόνη εταιρία που κάνει επενδύσεις σε µια µεσοβέζικη τεχνολογία
όπως είναι το VDSL αυτή τη στιγµή, µία τεχνολογία η οποία στις περισσότερες άλλες
χώρες εγκαταλείπεται πια αλλά δυστυχώς έτσι όπως έχουν έρθει τα πράγµατα αυτό είναι
το καλύτερο που µπορεί να κάνει. Δεν έχει άλλες επιλογές. Και όλοι οι υπόλοιποι
περιµένουν τον ΟΤΕ να κάνει αυτή την επένδυση για να προσφέρουν καλύτερες υπηρεσίες.
Κάναµε µία τρύπα στο νερό δηλαδή, αν δώδεκα
χρόνια µετά την απελευθέρωση των τηλεπικοινωνιών ακόµα όλοι οι υπόλοιποι
βασίζονται στον ΟΤΕ.
Παρακολουθείστε την οµιλία του Μιχάλη Μπλέτσα στο TEDxAcademy:
http://www.tedxacademy.com/talks/michail-bletsas---growth-lessons-from-the-internet
