Φέτος στη Φρεαττύδα ήταν το τρίτο μας ραντεβού με τον Μάνου Τσάο για άλλο ένα μοναδικό live που απελευθέρωσε εκρηκτική ενέργεια από 20.000 και πλέον κόσμο με τον τρόπο που μόνο ο Μανού ξέρει. Στο περιθώριο της συναυλίας οι έλληνες δημοσιογράφοι είχαμε την ευκαιρία να γνωρίσουμε όχι μόνο τον εκπληκτικό performer και δημιουργό αλλά έναν αγνό ιδεαλιστή με όραμα για έναν ομορφότερο και δικαιότερο κόσμο.” Τhisisanemergency” ούρλιαζε λίγο αργότερα επι σκηνής ο Μανού και όποιος έχει καρδιά ακούει.
Ένας λόγος που αποφάσισα να έρθω φέτος ξανά στην Ελλάδα και
να γίνει αυτός ο διακανονισμός με την τιμή του εισιτηρίου είναι το λάθος που
έγινε με την περσινή συναυλία, ένα λάθος που με στεναχώρησε πάρα πολύ. Ένοιωθα
λοιπόν πως έπρεπε να κάνω κάτι για να ανταποδώσω. Είχαμε ένα χρέος απέναντι στο
ελληνικό κοινό αφού το εισιτήριο σε όλες τις άλλες χώρες ήταν πολύ φθηνότερο
και αυτό μας μας βάρυνε πολύ τη συνείδηση.
Τι γνωρίζεις για την ελληνική μουσική;
Πολύ λίγα. Δυστυχώς έχω έρθει στην Ελλάδα για πολύ λίγο αλλά
όποια μουσική μπορείτε να μας δώσετε είναι καλοδεχούμενη.
Είστε πολύ πετυχημένος στη λατινική Αμερική και τη Μεσόγειο
και όχι τόσο στον αγγλοσαξονικό κόσμο. Πιστεύετε ότι έχει να κάνει με το
γεγονός ότι αρκετά από τα τραγούδια σας δεν έχουν αγγλικούς στίχους ή με το
περιεχόμενο των στίχων;
Δεν ξέρω. Συνήθως επιλέγουμε να κάνουμε περιοδείες στις
χώρες της λατινικής Αμερικής και της Ευρώπης, συγκεκριμένα κάναμε και κάποιες
συναυλίες και στην Αγγλία και τη Σκοτία αλλά μέχρι εκεί. Πάντως όπου και να έχουμε
πάει με τα παιδιά που παίζουμε μαζί μουσική έχουμε γίνει δεκτοί με ενθουσιασμό.
Μπορείς στο σημερινό κόσμο να κάνεις μουσική χωρίς να χωρίζεις την αγορά σε
ζώνες.
Είστε ένας μουσικός
που τραγουδά υπέρ της αντιπαγκοσμιοποίησης της αγοράς. Θεωρείτε ότι είστε κατά
κάποιον τρόπο και ένας από τους ηγέτες αυτού του κινήματος;
Φυσικά είμαι μέρος αυτού του κινήματος αλλά δε θέλω να γίνω
αυτό που ο Τύπος προσπάθησε να με βαφτίσει μετά τη Γένοβα, ένα είδος ηγέτη
αυτού του κινήματος, γιατί είναι πολύ σημαντικό να μην υπάρχει ηγέτης σε αυτό.
Το επαναλαμβάνω αυτό συνέχεια κάθε φορά που μου απευθύνουν αυτήν την ερώτηση.
Δεν είμαι ο ηγέτης του. Είμαι ο Μανού, είμαι μέρος αυτού του κινήματος και
είναι πολύ βασικό σε αυτό το κίνημα ο μόνος ηγέτης να είναι η μαζικότητα του
κόσμου. Αν μπλέξουμε με ηγέτες δε θα μας βγει σε καλό γιατί οι ηγέτες
διαφθείρονται εύκολα.
Τι πιστεύετε ότι θα πρέπει να κάνει το κίνημα;
Θα πρέπει να προσπαθήσουμε. Προσωπικά είμαι μουσικός και όχι
πολιτικός. Ο αγώνας θα πρέπει να συνεχιστεί και αν δούμε ότι δεν καρποφορεί
τότε θα πρέπει να προσπαθήσουμε ακόμα περισσότερο. Σε αυτό τον κόσμο θέλω να
φέρω πολλά παιδιά γι’ αυτό θα συνεχίσω να αγωνίζομαι για αυτά που πιστεύω. Το
κίνημα θα πρέπει να αποτελείται από πολλά διαφορετικά άτομα, όχι από δύο τρία
άτομα που να αυτοαποκαλούνται ηγέτες του, αλλά από πολλούς που να του δίνουν
κάτι ξεχωριστό. Ο πλούτος του είναι η διαφορετικότητα του καθενός που
συμμετέχει σε αυτό και το δυναμώνει.
Μου φαίνεται παράδοξο και αντιφατικό ότι συνοδεύετε τον
αγώνα ενάντια στην παγκοσμιοποίηση με τη λέξη γιορτή. Μπορείτε να μας το
εξηγήσετε αυτό;
Υπάρχουν χιλιάδες τρόποι για να αγωνιστεί κανείς. Το να σου
πω ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός δεν μπορώ. Είναι σημαντικό να υπάρχουν
πολλοί άνθρωποι οι οποίοι να αγωνίζονται ταυτόχρονα με διαφορετικούς τρόπους. Ο
καθένας πρέπει να χρησιμοποιεί αυτό που ξέρει να κάνει. Εγώ είμαι μουσικός,
αυτό ξέρω να κάνω και αυτό δίνω σε αυτό το γενικότερο κίνημα. Το ίδιο σημαντικό
είναι να υπάρχουν δημοσιογράφοι, ... οδηγοί ταξί, ψαράδες και να παλεύουν ο
καθένας με τον τρόπο του.
Λέτε ότι δεν θέλετε αρχηγούς αλλά οι αποφάσεις που
επηρεάζουν τις ζωές μας παίρνονται στη βουλή από τα πολιτικά κόμματα. Από τι
μια μπορεί να μη θέλουμε αρχηγούς, από την άλλη θέλουμε να αλλάξουμε ζωή. Είναι
αυτό εφικτό;
Έχω τις αμφιβολίες μου για τον αν οι αποφάσεις παίρνονται
στη βουλή γιατί είναι όλα τόσο τραγικά διεφθαρμένα. Πιστεύω ότι οι αποφάσεις
μπορούν να παρθούν προσωπικά και στη συνέχεια στην οικογένεια και από κει και
πέρα να εξαπλωθούν.
Ναι αλλά τι γίνεται με τους νόμους;
Τους νόμους μπορείς να τους αλλάξεις στην ίδια σου την
γειτονία και από κει και πέρα μπορούν να αλλάξουν παντού. Όταν μιλάμε για
νομοθεσία εγώ πάντα το βλέπω στα όρια της γειτονιάς μου. Οι πολιτικοί όλο λένε
ναι, ναι, ναι αλλά στην πραγματικότητα δεν αλλάζουν τίποτα. Στο επίπεδο όμως
της γειτονιάς όταν μαζευτούνε οι οικογένειες, οι γείτονες οι φίλοι και οι
γνωστοί και αποφασίσουν κάτι για τη γειτονιά τους τότε αυτό πραγματικά μπορεί
να γίνει. Είναι μια λύση ανάγκης αλλά προς το παρόν είναι η μόνη λύση.
Τουλάχιστον βλέπεις τα θετικά αποτελέσματα μπροστά στα μάτια σου. Και
ονειρεύομαι να γίνονται αυτές οι μικρές επαναστάσεις σε πολλές γειτονιές ανά
τον κόσμο.
Πιστεύετε ότι το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης μεγάλωσε
μετά τη Γένοβα; Ανταποκρίθηκε στη μάχη ενάντια στον πόλεμο ή στην αλληλεγγύη
προς την Παλαιστίνη;
Τώρα μου απευθύνεστε ως ηγέτη του κινήματος.
Όχι, όχι απαντήστε ως μέλος του κινήματος αυτού.
Ο μόνος τρόπος που μπορώ να αξιολογήσω την αποτελεσματικότητα
και την εξέλιξη του κινήματος είναι βλέποντας κάθε φορά τον αριθμό των ανθρώπων
που μετέχουν σε αυτό. Και αυτός ο κόσμος συνεχώς πληθαίνει όπως έγινε στη
Βαρκελώνη το Φεβρουάριο. Η προσωπική μου γνώμη για όσα συμβαίνουν στην
Παλαιστίνη είναι ότι ότι συμβαίνει εκεί είναι ντροπή όχι μόνο στο επίπεδο
μεταξύ των δύο κρατών αλλά και παγκοσμίως. Σχεδόν όλα τα κράτη μπορεί να
κατηγορούν εμμέσως την ισραηλινή κυβέρνηση όμως ουσιαστικά κανείς δεν κάνει
τίποτα.
Έχετε σκεφτεί να πάτε στην Παλαιστίνη για συναυλία;
Άμα υπήρχε η ευκαιρία θα πήγαινα. Δε νομίζω πάντως ότι αυτό
που χρειάζεται αυτή τη στιγμή η Παλαιστίνη είναι μια συναυλία, γιατί εκεί
υπάρχουν άλλες ανάγκες πιο σκληρές.
Έχετε επαφές με κάποιους ανθρώπους εκεί;
Έχω κάποιες επαφές με ανθρώπους εκεί που πρόλαβαν να μπουν
στην Παλαιστίνη γιατί τώρα αυτό είναι σχεδόν αδύνατο, είτε δημοσιογράφους είτε ανθρώπους που απλά
πήγαν να εκφράσουν τη συμπαράστασή τους στον παλαιστινιακό λαό. Αλλά η βασική
μου πληροφόρηση για τα εκεί τεκταινόμενα προέρχεται από το internet.
Θα ήθελε να συμμετέχει στη διαδήλωση κατά της
παγκοσμιοποίησης του χρόνου τον Ιούνιο του 2003 στη Θεσσαλονίκη;
Έχω αποφασίσει εδώ και καιρό να μην προγραμματίζω τη ζωή μου
παραπέρα από τους επόμενους τρεις μήνες. Μετά το τέλος αυτού του Ιούλη δεν έχω
προγραμματίσει ακόμα τίποτα, ούτε σε προσωπικό, ούτε σε επαγγελματικό επίπεδο. Ελπίζω
τον Αύγουστο να αρχίζω να σχηματίζω μια εικόνα για το τι θα κάνω την επόμενη
χρονιά. Πλέον τα πάντα γίνονται πολύ γρήγορα και ο κόσμος όλος μπορεί να είναι
διαφορετικός σε ένα χρόνο, οπότε δεν μπορώ να ξέρω από τώρα!
Άρα ξέρετε αν θα συμμετάσχετε στη διαδήλωση της Σεβίλλης
στις 22 και 23 Ιουνίου.
Πιθανότατα ναι αλλά δε θα δώσουμε κάποια συναυλία, μάλλον θα
συμμετέχω απλά και γω ως μέλος του κινήματος.
Αν και δεν αποδέχεστε, και σωστά κάνετε, την ταμπέλα του
καλλιτέχνη-ηγέτη του κινήματος της αντιπαγκοσμιοποίησης, το θέλετε ή όχι είστε
σύμβολο για πάρα πολύ κόσμο. Επιπλέον όλο και περισσότεροι άνθρωποι, αρκετοί
από τους οποίους ανήκουν σε ένα mainstreamκοινό, ακούνε πλέον τη μουσική σας – αυτό μπορούν να μας το
επιβεβαιώσουν και οι άνθρωποι της Virginπου βλέπω ότι παρίστανται εδώ- αν
και δεν ξέρουν ούτε την πορεία σας με τους ManoNegra, ούτε τις απόψεις σας περί παγκοσμιοποίησης. Πιστεύεις ότι
μπορείς να εκμεταλλευτείς το starsystemγια να περάσετε το μήνυμα μας σε αυτόν τον κόσμο και να
βοηθήσετε έτσι το κίνημα της αντιπαγκοσμιοποίησης;
Όταν είσαι διάσημος, έχεις μια ευθύνη απλά γιατί έχεις
πρόσβαση στο μικρόφωνο. Το πρόβλημα είναι ότι μόνο οι διάσημοι άνθρωποι έχουν
πρόσβαση στο μικρόφωνο. Έτσι όταν κάποιοι μου κάνουν ερωτήσεις εγώ απαντάω και
λέω τη γνώμη μου και τις ιδέες μου γενικότερα. Μικρός όταν άρχισα να δημιουργώ
μουσική ποτέ δε φανταζόμουν ότι η μουσική συνεπαγόταν κάτι τέτοιο. Δε διάλεξα
μόνος μου αυτή την ευθύνη, αλλά αφού έχω πρόσβαση στο μικρόφωνο οφείλω να την
επωμιστώ. Μπορεί να κάνω και λάθος, δεν ξέρω.
Πιστεύετε ότι αυτή η ευθύνη είναι κάπως βαριά και γι’ αυτό
αποποιείστε το ρόλο του ηγέτη ή μπορείτε να τα καταφέρετε τελικά;
Είναι μέρος αυτού που συμβαίνει σε μένα. Όλοι θέλουν να
μιλήσω στο μικρόφωνο, μιλάω λοιπόν. Όταν μιλάω στον τύπο δε γνωρίζω το
αποτέλεσμα από αυτό. Όταν όμως δουλεύω στη γειτονιά μου μπορώ να δω το
αποτέλεσμα. Και αυτό με κάνει δυνατό.
Κρίνοντας από τον τίτλο του τελευταίου σας δίσκου, Proximaestacionesperanza (επόμενη στάση
ελπίδα) έχετε μια αισιόδοξη αντιμετώπιση για τα πράγματα.
Όχι δεν είμαι αισιόδοξος για τα πράγματα. Αν κοιτάξω προς το
μέλλον τα περισσότερα πράγματα που βλέπω είναι απαισιόδοξα. Το μόνο που με
βοηθάει είναι να ελπίζω. Αν δεν έχεις ελπίδα, καταπέφτεις στην παραίτηση που
είναι το χειρότερο πράγμα ή στον κυνισμό. Δεν θέλω να είμαι ούτε παραιτημένος
ούτε όμως και κυνικός. Αυτός είναι ο τρόπος μου, η ελπίδα. Όσο πιο μαύρο
βλέπεις το μέλλον τόσο περισσότερο πρέπει να ελπίζεις.
Eχετε καταφέρει να παντρέψετε το δυτικό rock ‘nrollμε έθνικ μουσικές. Ποιον μουσικό
θαυμάζατε μικρός;
Όταν ήμουνα πραγματικά μικρός μου άρεσε ένας κουβανός
τραγουδιστής, ο Μπόρα ντε Νιέβε. Με τους Mano Negra είχαμε κάνει μια διασκευή ενός
κομματιού του. Στο σπίτι είχαμε δίσκους κυρίως από τη Λατινική Αμερική.
Ποια από τις συναυλίες σας θυμάστε έντονα;
Έχω περάσει πολλές απίστευτες στιγμές στις συναυλίες όλα
αυτά τα χρόνια. Οι τελευταίες καλές αναμνήσεις που έχω είναι από τη Σόφια και
τη Μακεδονία, στο τουρ της Ανατολικής Ευρώπης που πραγματοποιούμε τώρα. Επειδή
είμαι γεμάτος από αυτό το τουρ τώρα πραγματικά δεν έχω χρόνο να ανατρέψω στις
παλιότερες συναυλίες που δώσαμε στη Λατινική Αμερική ή στη Γαλλία, την Ιταλία
κλπ. Μόλις γυρίσαμε από το ανατολικό μας τουρ όπου η επαφή με τον κόσμο ήταν
απίστευτη, η ενέργεια ήταν τεράστια.
Πως καταφέρνετε ή έστω σε πιο βαθμό καταφέρνετε να κρατάτε
την ανεξαρτησία σας από τη μουσική βιομηχανία, όντας πλέον κομμάτι της;
Είναι πολύ δύσκολο. Για το καλλιτεχνικό μέρος της δουλειάς
μου δεν είναι πρόβλημα γιατί έχω συμβόλαιο που μου επιτρέπει να κάνω ότι θέλω
και η εταιρία μου (σ.σ. Virgin)
δεν μπορεί να κάνει καμία παρέμβαση στο υλικό μου. Δεν μπορούν να πουλάνε ότι
θέλουν από το υλικό μου, παλιότερο ή νέο, χωρίς να με ρωτήσουν, δεν μπορούν να
κάνουν διαφήμιση στην τηλεόραση. Δεν μπορούν να κάνουν τίποτα αν δεν πω ναι.
Για παράδειγμα προς το παρόν λέω όχι στην τηλεοπτική διαφήμιση γιατί θεωρώ ότι
ο κόσμος που θέλει να αγοράσει το δίσκο μου, θα το κάνει ούτως ή άλλως.
Υπάρχουν όμως και πολλοί άλλοι δίσκοι και δε θέλω η εταιρία μου να σπρώξει τον
δικό μου εις βάρος των άλλων. Αυτή είναι η θέση μου. Το συμβόλαιο όμως δεν
αρκεί. Χρειάζεται να είσαι σοφός κάθε μέρα και να προσέχεις τι κάνεις. Αυτό
είναι το ένα. Το άλλο είναι ότι όλο και περισσότερο βλέπω το δρόμο το δικό μου
και της εταιρίας να απομακρύνονται.
Είμαι δέκα χρόνια στη Virgin και έχω πολλούς φίλους που εργάζονται εκεί αλλά η πολιτική
της εταιρίας γίνεται όλο και περισσότερο απαράδεκτη. Ίσως το Σεπτέμβριο ένα 20%
του ανθρώπινου δυναμικού της Virgin/EMI χάσει
τη δουλειά του εξαιτίας της τρέλας των πολυεθνικών και αν αυτό γίνει θα ήθελα
να είμαι και γω ένας από αυτούς!
Σε ενοχλεί που κάποιος μπορεί να κατεβάσει τη μουσική σου
δωρεάν από το internet;
Οι Metallica όπως και άλλοι καλλιτέχνες είχαν προκαλέσει θύελλα
διαμαρτυριών γι’ αυτό. Εγώ πάντως προσωπικά τον αγόρασα!Προσωπικά δε με ενοχλεί καθόλου και το θεωρώ περισσότερο
θετικό από αρνητικό. Είναι ένας νέος αφάνταστος πριν από λίγο καιρό τρόπος
διανομής και θα πρέπει να εκμεταλλευτούμε την επανάσταση αυτή τις τεχνολογίας.
Το μέλλον δεν είναι το internet αλλά πως θα διανέμουμε τη μουσική πέρα από το internet. Αυτή τη στιγμή τα
λεφτά που βγάζω είναι ικανά για να έχω στέγη, τροφή και να είναι καλά η
οικογένειά μου. Δεν είναι ανάγκη για μένα να κυνηγήσω περισσότερο κέρδος. Το να
διανέμονται τα τραγούδια μου μέσω του internet, ή ακόμα με οποιονδήποτε άλλον εναλλακτικό ή και
πειρατικό τρόπο μου φαίνεται φυσιολογικό, αφού οι τιμές των cd είναι πολύ
υψηλές. Και γω αν δεν μου περίσσευαν λεφτά να αγοράσω ένα cd θα το
κατέβαζα από το δίκτυο. Για τους γνωστούς καλλιτέχνες δεν είναι πρόβλημα η
διανομή μέσω του internet.
Το κοινό όμως θα πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι οι καλλιτέχνες που δεν είναι
τόσο γνωστοί αντιμετωπίζουν πρόβλημα να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Γι’ αυτό
και θα πρέπει να αγοράζει τα cd τους. Θα πρέπει να κρατηθεί μια ισορροπία.
Είμαστε λίγη ώρα πριν τη συναυλία. Τι να περιμένουμε; Θα
παίξετε κομμάτια από τους ManoNegra;
Δε θυμάμαι τη λίστα που έχουμε φτιάξει ακριβώς αλλά σίγουρα
θα ακούσουμε κομμάτια από την εποχή των Mano Negra αλλά φυσικά και από το Clandestino και το Próxima Estacion Esperanza. To βασικό είναι
ότι οι εκδοχές των κομματιών που θα παίξουμε θα είναι εντελώς διαφορετικές από
ότι στο cd. Και αυτό
γιατί το να γράφεις μουσική στο στούντιο και το να παίζεις ζωντανά μπροστά σε
κόσμο είναι δύο πράγματα τελείως διαφορετικά μεταξύ τους. Δε με ενδιαφέρει να
αναπαράγω αυτό που ο καθένας μπορεί να ακούσει στο δίσκο. Είναι σα να χάνεις αυτομάτως
όταν προσπαθείς να αναπαράγεις ακριβώς ότι ακούς στο cd, το 90% του κοινού το οποίο θα έρθει
να σε δει. Όπως και το αντίστροφο. Δε θα ήθελα ποτέ ότι κάνω live να το βάλω
μέσα σε ένα δίσκο. Θα ήταν σα να χάνεις το 90% των δυνατοτήτων που σου προσφέρει
ένα στούντιο. Για μένα είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Τι έχεις να σχολιάσεις σχετικά με το αποτέλεσμα των
πρόσφατων εκλογών στη Γαλλία. Θα πήγαινες να ψηφίσεις;
Θεωρώ ότι είναι σημαντικό να πας να ψηφίσεις. Eαν δεν πας θα έχεις
φαινόμενα σαν και αυτό του Λεπέν στη Γαλλία. Κι ο κόσμος στη Γαλλία το μετάνιωσε
που τουλάχιστον στον 1ο γύρο δεν πήγε να ψηφίσει. Από την άλλη το να
πας να ψηφίσεις είναι ένα πρόβλημα από μόνο του γιατί η δημοκρατία είναι
άρρωστη. Αυτό που κάνω από 18 ετών οπότε και έχω δικαίωμα ψήφου είναι να μην
ψηφίζω υπέρ αλλά κατά κάποιου πολιτικού προσώπου και αυτό δεν είναι κάτι που
κάνω μόνο εγώ αλλά και πολλοί άλλοι. Αυτό συμβαίνει επειδή δεν ξέρουμε κάποιον
πολιτικό που να μπορούμε να εμπιστευτούμε. Συμφωνώ με αυτούς που λένε ότι η
δημοκρατία; είναι ότι καλύτερο υπάρχει, αυτό που έχουμε αυτή τη στιγμή τουλάχιστον
για να συμβιώνουμε. Αλλά κανένας πλέον δεν εμπιστεύεται τους πολιτικούς και γι’
αυτό βέβαια ευθύνονται οι πολιτικοί. Είναι τόσο διεφθαρμένοι με αποτέλεσμα να
έχουν απογοητεύσει τον κόσμο. Επίσης είναι πολύ υποκριτές και αυτό φαίνεται και
στο μείζον θέμα της μετανάστευσης. Λένε ότι κάνουν αγώνα ενάντια στον ρατσισμό
αλλά με τις πράξεις τους κάνουν ακριβώς το αντίθετο. Αυτό που δεν θέλουν οι
ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι νόμιμους μετανάστες με χαρτιά στην Ε.Ε. ούτως ώστε
να έχουν τους clandestinos(παράνομοι χωρίς χαρτιά μετανάστες) του χεριού τους. Μεγάλο μέρος της
Ευρωπαϊκής οικονομίας στηρίζεται στους μετανάστες και κυρίως στους clandestinos. Πάνω από το 50%
της αγροτικής παραγωγής οφείλεται στους παράνομους μετανάστες σε χώρες όπως η
Ισπανία, η Ελλάδα και αυτό ισχύει μέχρι την ... Καλιφόρνια. Δεν μπορείς να θες
μια Ευρώπη φρούριο χωρίς λαθρομετανάστες και παράλληλα η οικονομία σου να
στηρίζεται σε αυτούς, είναι πολύ υποκριτικό.
