• αρχική | 
• περιεχόμενα | 
• τεύχη | 
• νέα / events | 
• bCreative | 
• out | 
• videos | 
• επικοινωνία

Αν υποθέσουμε ότι λειτουργούσε ένα ερτζιανό μουσικό σχολείο στα πρώτα δειλά βήματα της ιδιωτικής ραδιοφωνίας στην Ελλάδα, τότε το κανάλι 15, μετέπειτα ο Rock FM κι αργότερα ο ΡΟΔΟΝ FM έγιναν η αιτία μια ολόκληρη γενιά που μεγάλωνε στα nineties να μεταγγίσει μουσική γνώση. Μόνιμο στέλεχος του διδακτικού προσωπικού ο Μάκης Μηλάτος, αναμφισβήτητα η πιο Cult φωνή που έχω ακούσει ποτέ....

Συγνώμη, μου φαίνεται γνωστή η φωνή σας, μήπως είστε ο Μάκης Μηλάτος;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πότε χρονολογείται η επαγγελματική σου ενασχόληση με τη μουσική;
Όταν άρχισα ραδιόφωνο στο κρατικό το 1980 με τον Στάθη Παπούλια όπου παίρναμε 3.000 δρχ το μήνα έκαστος. Ήταν κάποια λεφτά τότε αλλά φυσικά δεν σου έδιναν τη δυνατότητα  να ζεις από αυτό. Όπως επίσης από τα μουσικά περιοδικά της εποχής ήταν  πολύ λίγα τα λεφτά.. Παρ’ όλα αυτά αποφάσισα ότι αυτό ήθελα να κάνω, και παράτησα τη νομική, ακόμα χρωστάω μαθήματα δηλαδή. Σιγά σιγά λοιπόν κατόρθωσα αυτό το πράγμα που μου άρεσε και το έκανα από μόνος μου ως fan από το ’74, να αγοράζω δίσκους, να διαβάζω μουσικά περιοδικά  και να ασχολούμαι με τη μουσική, βρήκα τον τρόπο να με ζει. Το πιο μεγάλο δώρο που μου έκανε η ζωή.

Πως κόλλησες λοιπόν με τη μουσική;
Το καλοκαίρι του ’74 δούλεψα για να πάρω το πρώτο μου στερεοφωνικό το φθινόπωρο. Πήγα λοιπόν στο Μοναστηράκι και αγόρασα τους τρεις πρώτους μου δίσκους έναντι 100 δρχ έκαστος, το Trip of the Tate τωνGenesis, o πρώτος δίσκος των Doors, Τhe Doors, και ο πρώτος δίσκος του Steve Miller. Γύρισα σπίτι μου και τους άκουγα συνέχεια για ένα εικοσαήμερο μέχρι που μάζεψα λεφτά για τους επόμενους. Και γινόταν αυτό που τώρα μου λείπει πάρα πολύ, τέλειωνε ο δίσκος και τον ξανάβαζες από την αρχή,  τέλειωνε ο δίσκος και τον ξανάβαζες από την αρχή, τέλειωνε ο δίσκος και τον ξανάβαζες από την αρχή και πέρναγαν ώρες ολόκληρες με αυτόν τον τρόπο. Δεν έκανα τίποτε άλλο, πήγαινα σχολείο, γυρνούσα  και έβαζα τους δίσκους τον ένα πίσω από τον άλλο και τους άκουγα συνέχεια και συνέχεια , τα είχα μάθει όλα  απέξω... τους στίχους, είχα διαβάσει τα εξώφυλλα διακόσιες πενήντα φορές. Ήταν το πιο ωραίο πράγμα, να βρίσκεις δίσκους που σου αρέσουνε, να κολλάς και να τους ακούς συνέχεια. Αυτό τώρα μου λείπει γιατί έχω συνέχεια καινούριους δίσκους που πρέπει να ακούσω και για την προσωπική μου ευχαρίστηση ακούω ελάχιστα. Δεν έχω πλέον τη δυνατότητα να τελειώσει ο δίσκος και να τον ξαναβάλω γιατί με περιμένει η ντάνα και πρέπει να ακούσω τους επόμενους. Μετά σιγά σιγά το να μα ζεύω δίσκους έγινε σαράκι, διάβαζα μουσικά περιοδικά – κόλλησα με το ΝΜΕ και έτρεχα στα κεντρικά περίπτερα στο Σύνταγμα να προλάβω μια από τις τρεις κόπιες που έφερναν. Το ’77 μόλις τελείωσα το σχολείο, έχοντας μαζέψει κάποια λεφτά και παίρνοντας και ένα συμπλήρωμα από τον πατέρα μου – τα τελευταία που πήρα ... ως παιδί ας πούμε, γιατί δεν μου άρεσε καθόλου αυτό- πήγα  στην Αγγλία να δω τους Rolling Stones στο Γουέμπλει με το ... Magic Bus. Το  Magic Bus ξεκινούσε από το Σύνταγμα, κάπου στη Φιλελλήνων και μέσω Γιουγκοσλαβίας, Άλπεων, Γαλλίας και Ντόβερ Καλέ , έφτανε στην Αγγλία. H γενιά η δικιά μου μεγάλωσε  με τα ταξίδια για συναυλίες στο εξωτερικό.

Ποιες συναυλίες σου έχουν μείνει χαραγμένες;
Οι πρώτες φορές είναι πάντα κάτι ιδιαίτερο, αυτή η συναυλία των Rolling Stones ήταν απίστευτη, η αίσθηση θέλω να πω. Τότε ακόμα για όλα αυτά  υπήρχε ο φόβος του άγνωστου, ήμασταν κάτι σαν τους επαρχιώτες που κατέβαιναν στην Αθήνα. Επίσης φοβερή ήταν η πρώτη φορά που πήγα στο φεστιβάλ του Redding στην Αγγλία το ’81. Ξεκίνησα για να δω τον Neil Young και είδα στη μικρή σκηνή Buzzcocks οι οποίοι τότε ήταν έτοιμοι να διαλυθούν, Echo and the Bannymen που μόλις ξεκινούσαν, Souxsie and the Banshees. Φοβερή γιατί ως συνήθως στην Αγγλία έβρεχε και τις τρεις μέρες και επειδή δεν ήμουν πολύ καλά οργανωμένος όπως τα επόμενα χρόνια που πλέον είχα μάθει, ήμουν βρεγμένος, μούσκεμα μέσα στις λάσπες συνέχεια . Μετά ήταν το Gludstoneberry το’84, και το hard rock festival τουDonington το ’87, περνούσα μια heavy metal περίοδο τότε. Αυτά από το εξωτερικό. αλλά περισσότερο ήταν το  κλίμα., η ευχαρίστηση που απλά είσαι εκεί και είναι γύρω σου 50-100.000 άνθρωποι. Περισσότερο έχω απολαύσει συναυλίες στην Ελλάδα με την έννοια της αισθητικής απόλαυσης. Τα φεστιβάλ σου προσφέρουν το ότι είσαι χύμα, εκεί με τόσο άλλο κόσμο μέσα στις λάσπες, είσαι μεθυσμένος από μπύρες – και τότε τις σιχαινόμουνα τις μπύρες και τώρα -  και μου άρεσε! Είναι μια περιπέτεια! 

Πιστεύεις ότι το feeling που έβγαινε από μια ροκ συναυλία πριν από 20 χρόνια, υπάρχει τώρα στα dancefloors των φεστιβάλ ηλεκτρονικής μουσικής;  
Όχι δε νομίζω ότι βγαίνει αν και είμαι λίγο μεγάλος για να μιλάω για τα νεότερα πράγματα. Πηγαίνω σε φεστιβάλ ηλεκτρονικής μουσικής, το Sonar στη Βαρκελώνη για παράδειγμα αλλά αυτά τα πράγματα πρέπει να τα ζεις στην εποχή τους. Φαντάζομαι ότι ένας πιτσιρικάς θα σου πει μάλλον το αντίθετο από μένα. Νομίζω όμως ότι αυτό που στην ουσία διαφέρει ήταν ότι τότε όλα αυτά  ήταν πιο καινούρια, σχεδόν πρωτόγνωρα και οι άνθρωποι είχαν μεγαλύτερη δίψα. Τώρα  είναι λίγο πολύ χορτασμένοι και  το αντιμετωπίζουν το πράγμα διαφορετικά. Τα παιδιά τώρα έχουν ακούσει και έχουν δει πολλά πράγματα, έχουν πολλές πληροφορίες, Τότε ήταν όλα λίγο πιο μαγικά, έτρεχε η αδρεναλίνη μέσα σου, θέλω να πω ένιωθα μεθυσμένος στις συναυλίες ακόμα και όταν δεν ήμουν. Δε νομίζω ότι είναι εύκολο για ένα πιτσιρικά να το καταφέρει αυτό τώρα αν δε φάει ecstasy ας πούμε, γιατί έχει ζήσει πολλά , οι γονείς του πιθανότατα είχαν ήδη δίσκους σπίτι, μπορεί να κατεβάσει ανά πάσα στιγμή ότι θέλει από το internet κλπ., έχει πρόσβαση σε όλα. Τότε όλα αυτά είχαν μια απίστευτη διάσταση. Ξεκινούσα κάθε Τρίτη να πάω στο Popeleven στο Μοναστηράκι όπου οι αδελφοί Φαληρέα έφερναν καινούριους δίσκους και τους έβαζαν και έπαιζαν και όλο αυτό το πράγμα ήταν μαγικό. Δεν υπήρχαν δίσκοι, δεν υπήρχε αυτό που υπάρχει τώρα που κάνεις έτσι και βρίσκεις ότι σου κατέβει στο κεφάλι. Κατεβάζεις από το internet, αντιγράφεις από το φίλο σου, αγοράζεις με 1500 από τον έγχρωμο στα μπαρ. Μόλις βγαίνει, την άλλη μέρα μπορείς να το πάρεις ακόμη και να μην έχεις έξι χιλιάρικα...
Τότε θυμάμαι που διάβαζα ότι υποδέχθηκαν στην Αυστραλία  τους Rolling Stones στο αεροδρόμιο 12.500 άτομα. Τώρα ο θεός ο ίδιος να πάει, δε θα μαζέψει τόσο κόσμο. Τελευταία αυτά γίνανε στη Ρωσία όταν άρχισαν να πηγαίνουν συγκροτήματα. Τα βλέπω και από τον εαυτό μου. Έρχεται τώρα ένα συγκρότημα στο Ρόδον και μπορεί να πω δε γαμιέται δεν πάω, τους έχω δει. Πριν από δέκα χρόνια αυτό ήταν αδιανόητο για μένα. Δεν πα να ερχόντουσαν οι … Ανυπάρκtians, θα πήγαινα στο Ρόδον να τους δω. Ε, χόρτασα πια, πήγα σε φεστιβάλ, πήγα σε συναυλίες, τους άκουσα, όσους ήθελα να δω από κοντά τους είδα, σε όσους ήθελα να τους πιάσω το χέρι, το έκανα, χόρτασα.

Πράγματι ο κόσμος είναι χορτασμένος αν κρίνω και από το κλίμα που επικρατεί γενικά στις συναυλίες ακόμα και εδώ στην Ελλάδα που υποτίθεται ότι είμαστε θερμόαιμοι μεσόγειοι. Έχει αρχίσει να θυμίζει λίγο ... εκκλησία. Διαβάζω επίσης ότι μεγάλα φεστιβάλ τις Αγγλίας άρχισαν φέτος να ακυρώνουν ονόματα εξαιτίας τις εξαιρετικά χαμηλής προπώλησης εισιτηρίων.
Έχω την αίσθηση ότι δεν υπάρχει γενικά και το ίδιο δέσιμο με τη μουσική, το ίδιο φαν, και αν υπάρχει είναι άλλου τύπου, είναι πιο cool και πιο χαλαρό. Οι άνθρωποι που ήξερα εγώ ξεκινούσαν με 200δρχ έπαιρναν ένα δίσκο από χέρι 150δρχ και αν τους περίσσευε κανά φράγκο παίρνανε κανά παντελόνι κανά all-star ή κανα levi’s από την αμερικάνικη αγορά ... αν περίσσευαν λεφτά. Τώρα νομίζω ότι οι πιτσιρικάδες πρώτα αγοράζουν ρούχα  ή οτιδήποτε άλλο και μπορεί να πάρουν και κανά cd. Είναι πιο αποστασιοποιημένοι. Θυμάμαι εμείς τρελαινόμασταν όταν ο μπασίστας των ... Ανυπάρκtians έφευγε και πήγαινε στους άλλους  Ανυπάρκtians. Tώρα ποιος νοιάστηκε, ξέρει κανείς ονόματα, χέστηκε ο άλλος, γράφει κανείς τα credits; Νομίζω ότι αυτό το φαν, αυτή η μανία έχει περιοριστεί αρκετά. Όταν ήμουν εγώ πιτσιρικάς πουλούσε το Ν.Μ.Ε. 150.000 φύλλα και διάβασα προχτές ότι ανεβήκανε και φτάσανε  τα 70.000 και το θεωρούσανε κατόρθωμα, ότι γίνεται το come back. Και όλα αυτά σε μια χώρα όπως η Αγγλία που συμβαίνουν πράγματα συνέχεια.

Ο καταναλωτισμός σίγουρα έβλαψε τη μουσική, ή πιο σωστά την αγάπη για τη μουσική.
Να συμπληρώσω αυτό που λες: την κατέστρεψε! Μέχρι και πριν από μερικά χρόνια ακόμα και ως φαν μπορούσες να παρακολουθήσεις τα πράγματα αγοράζοντας δίσκους γιατί δεν κυκλοφορούσαν τόσοι πολύ. Τώρα πραγματικά χάνεται η μπάλα.

Αυτό χρεώνεται στο marketing αφού η κάθε καινούρια μπάντα είναι και η νέα σούπερ μπάντα.
Ναι, ναι εκατομμύρια δίσκοι, χάνεσαι, όλο διαβάζω και όλο πίσω είμαι, κι όλο λαχανιασμένος είμαι, όλο κάτι ακούω, κάποιος θα μου πει συνέχεια για κάτι καινούριο. Αυτό το πράγμα είναι παρανοϊκό και πραγματικά είναι εναντίον της μουσικής. Όλη αυτή την κρίση που τη χρεώνουν στα πειρατικά cd πιστεύω ότι οφείλεται στους ίδιους με αυτή την υπερπροσφορά. Μόνοι βγάζουν τα μάτια τους. Κι αν αδυνατείς να παρακολουθήσεις κάτι, το εγκαταλείπεις και λες παιδιά ότι πέσει στην αντίληψή μου.

Μήπως όμως ακριβώς επειδή το βιοτικό επίπεδο έχει ανέβει αισθητά, περισσότερα παιδιά που πριν θα έπρεπε να δουλέψουν σε ... συνεργείο αυτοκινήτων ή στην pub, μπορούν τώρα να  ασχοληθούν επαγγελματικά από τη μουσική και να ζουν από αυτό;
Έχουμε γεμίσει εκατομμύρια συμπαθητικούληδες δίσκους από παιδιά που αρχίσανε ως φαν. Πρέπει να ξαναγυρίσουμε στα αυθεντικά ταλέντα. Αυτός που ακούει ως φαν μουσική πλέον κάνει τη δική του μπάντα, κάποιος που έχει δει 1000 ταινίες θέλει να γίνει σκηνοθέτης, κάποιος που έχει διαβάσει πολλά βιβλία θέλει να εκδώσει ... έχει πάρει διαστάσεις χιονοστιβάδας σε όλες τις πτυχές της τέχνης στην εποχή μας. Και επειδή είναι ένα καταναλώσιμο προϊόν οι εταιρίες κινούν τα πάντα μέσω του marketing,. Λίγες πλέον είναι οι εταιρίες με μεράκι που το κίνητρό τους είναι το ενδιαφέρον για τη μουσική, όχι μόνο στις μεγάλες αλλά και στις μικρές. Το κέρδος είναι στην κατανάλωση, ρίξε πράγμα στην αγορά και κάτι θα κάτσει. Ένα κλασσικό παράδειγμα είναι η εταιρία του Alan McGee η οποία μπήκε στο χρηματιστήριο, μάζεψε κάποια χρήματα και έβγαζε αβέρτα δίσκους. Και εκεί που είχε φτάσει ένα βήμα από τη χρεοκοπία, του έκατσαν οι Hines και σώθηκε. Αλλά αυτή δεν είναι λογική, είναι ενάντια στη δημιουργία.

Μέσα στο τοπίο που περιγράφεις, ποιο είναι το χρέος το δικό σου ως μουσικού παραγωγού, του ανθρώπου δηλαδή που υποτίθεται ότι φιλτράρει όλα αυτά που κυκλοφορούν και παρουσιάζει στον κόσμο αυτά που θεωρεί αξιόλογα.
Ούτως ή άλλως για να πούμε τα πράγματα όπως έχουν οι περισσότεροι ραδιοφωνικοί παραγωγοί στην Ελλάδα είτε έχουν στραγγαλιστεί από τους ιδιοκτήτες των σταθμών που κυνηγούν την ακροαματικότητα, είτε καν δεν ενδιαφέρονται, ή απλά ακούν μουσική ... μόνο σπίτι τους. Έτσι μένουνε λίγοι, αφού σχεδόν όλοι παίζουνε τις επιτυχίες, τα playlist είναι σε όλους τους σταθμούς. Το τελευταίο τέτοιο παράδειγμα με υψηλή ακροαματικότητα είναι ο Village. Ο Village λοιπόν έχει μηχανήματα, η παραγωγή έρχεται σε δεύτερη μοίρα.. Το μηχάνημα παίζει τα τραγούδια με τη σειρά που έχουν προαποφασίσει και σε κάποιο σημείο μετά από τρία τέσσερα τραγούδια σε αφήνει να μιλήσεις, το μηχάνημα αποφασίζει για όλα. Όλοι λοιπόν θέλουν να κάνουν κάτι παρόμοιο. Αυτές οι μικρές χαραμάδες που υπάρχουν ακόμα θα κλείσουν. Θέλουν να κάνουν το ραδιόφωνο όπως παντού στον κόσμο, ελεγχόμενο με playlist, το μηχάνημα να παίζει και ο παραγωγός να είναι ένα τίποτα με ελεγχόμενα αυτά που λέει και το σημείο που τα λέει. Ούτως ή άλλως οι παραγωγοί  ελάχιστα μιλάνε πια για τη μουσική, απλά αναφέρουν τα μπαρ και τους σπόνσορες, τελάληδες προϊόντων.

Πάντως για τις ακροαματικότητες που ανέφερες πριν, ακούγεται ότι η κάθε μονάδα κοστολογείται και κάποια εκατομμύρια !
Ευκαιρία να το πούμε λοιπόν, γιατί οι μετρήσεις έχουν πάρει τεράστιες διαστάσεις και καθορίζουν και τα πολιτικά πράγματα αυτής της χώρας. Μην ξεχνάμε ότι οι εταιρίες μετρήσεων δεν είναι τίποτα άλλο από ιδιώτες που προσφέρουν μια υπηρεσία. Προφανές είναι λοιπόν ότι μπορείς να τους επηρεάσεις. Άμα χώσεις φράγκα θα σου δώσει το αποτέλεσμα που θες. Μια δημοσκόπηση που είναι παραγγελία της Ν.Δ. την εμφανίζει 12 μονάδες μπροστα, ενώ όταν η παραγγελία αυτή είναι του ΠΑΣΟΚ οι μονάδες γίνονται 5. Το ίδιο γίνεται και στο ραδιόφωνο. Το θέμα είναι ότι επειδή οι διαφημιστικές δεν μπορούν να παρακολουθήσουν τα πράγματα πρέπει να βασίζονται σ' έναν τυφλοσούρτη.

Μέσα σε όλο αυτό το στημένο παιχνίδι της ακροαματικότητας πότε ήταν η στιγμή που πραγματικά απηύδησες, πότε έφτασες στο αμήν;
Επι Ρόδον τσακώθηκα πολλές φορές, όχι γιατί μας αδικούσαν, αυτό το ξέρεις και το κάνεις γαργάρα, γιατί γνωρίζεις ότι οι άλλοι είναι πιο ισχυροί από σένα και για να σου δώσουν μισή μονάδα παραπάνω πρέπει από κάπου να την πάρουν. Ο τρόπος που γίνονται οι μετρήσεις στο ραδιόφωνο είναι έτσι κι αλλιώς λαθεμένος, να μη σου φάω την ώρα με τεχνικά θέματα. Αποτυπώνουν το μέσο όρο, τα ιδιαίτερα πράγματα δεν μπορούν να τα δείξουν. Το μπούγιο μπορούν να στο μετρήσουν και να σου που αν κάνει μεγάλο μπούγιο ή μικρότερο. Την περίοδο του Ρόδον τσακώθηκα πολλές φορές γιατί υπήρχαν μεγάλες διακυμάνσεις στην ακροαματικότητα. Επειδή ήταν ένας σταθμός φαν, δε γινόταν τη μια να  έχει 3% και την άλλη 1,5%. Δεν ήταν σταθμός που οι ακροατές του τον εγκατέλειπαν για κάτι άλλο. Αυτοί που τον άκουγαν, τον άκουγαν πάει και τελείωσε. Εκεί που λέγαμε ωραία σταθεροποιηθήκαμε στο 3%, πάμε για 3,2%, ξαφνικά παίρναμε 1,5%. Κι αυτό δεν κλόνιζε την πίστη μας αλλά επηρέαζε την αντιμετώπιση που είχες από τις διαφημιστικές εταιρίες, γιατί όλοι από κει περιμένουν.

Άρα σίγουρα έπαιζε κάτι ύποπτο.
Αυτό που μπορώ να πω με σιγουριά και το είδα να γίνεται έμπρακτα στον Κλικ είναι το εξής. Δύο πράγματα μπορείς να κάνεις μ' έναν σταθμό. Ή να είσαι μαζικός, να είσαι δηλαδή ο Village, o Σκαϊ, ο Σφαίρα, ή να μην έχεις ιδιαίτερα μεγάλη ακροαματικότητα αλλά να επηρεάζεις τα πράγματα. Ο Κλικ αν και είχε την ίδια ακροαματικότητα με τον Ρόδον είχε απίστευτα έσοδα για τα νούμερα του. Γιατί οι διαφημιστές, οι άνθρωποι που έγραφαν στα περιοδικά και τις εφημερίδες, μια κατηγορία lifestyle που είναι γυναίκες άκουγε τον Κλικ. Απόδειξη ότι όταν έκλεισε ο Κλικ και ουσιαστικά μεταφέρθηκε στον ανύπαρκτο ακροαματικά πριν Best, o Best εκτινάχθηκε με απίστευτη ευκολία στο 3%. Οι επιχειρηματίες πλέον κυνηγάνε την ακροαματικότητα, δε λένε κοίτα τι έκανε ο Κλικ, να το κάνουμε και μεις, λένε κοίτα τι έκανε ο Village. Eκτός από την Ελευθεροτυπία και το Βήμα που ήταν μαζικά, όλα τα άλλα πράγματα στα οποία συμμετείχα, ο Rock, το Ρόδον, το Οξύ είχαν να κάνουν με το περιθώριο εντός εισαγωγικών. Καταλάβαινα ότι αυτό το πράγμα είχε μια δύναμη που μπορούσε να τα κάνει να επιβιώσουν και να τα οδηγήσει μέχρι εκεί που μπορούσαν να πάνε.

Μήπως επειδή βρισκόμαστε στην Ελλάδα των 10 εκατομμυρίων αυτό το 3 ή 5% είναι πολύ μικρό για να γίνουν βιώσιμα πράγματα ή φταίει η νοοτροπία του Έλληνα;
Είναι μικρό το κοινό αλλά υπάρχει η δυνατότητα κάποια πράγματα  μικρού μεγέθους να επιβιώσουν λαμβάνοντας οι εμπλεκόμενοι υπόψιν τους ότι το μικρό μέγεθος συνεπάγεται και μικρές προσδοκίες. Θέλω να πω αν αποφασίσεις να δουλέψεις στο Ρόδον ή να γράψεις στο Οξύ ή στο Υποβρύχιο δεν μπορεί να περιμένεις να πάρεις 25.000 τη σελίδα, δε γίνεται Οι άνθρωποι λοιπόν θέλουν να εμπλέκονται σε αυτά και μετά να προβάλλουν απαιτήσεις που είναι δυσανάλογες. Αυτά τα πράγματα θέλουνε κυρίως πίστη και μεράκι και αν βγαίνει κανά φράγκο να τη βγάζεις. Αυτό είναι άποψη ζωής. Δε μπορείς να έχεις απαιτήσεις να ζεις όπως οι άλλοι που είναι από την απο κεί όχθη. Δεν μπορεί να είσαι underground και να χρειάζεσαι 1 εκατομμύριο το μήνα για να ζεις. Πήγαινε από την άλλη. Δεν μπορείς να παίζεις Frank Zappa που πουλάει ... 150 δίσκους στην Ελλάδα και να πληρώνεσαι σα να παίζεις Madonna. Οι άνθρωποι της γενιάς μου που κατά κάποιον τρόπο βολεύτηκαν είναι απρόθυμοι να δουλέψουν για λίγα χρήματα. Οι πιτσιρικάδες βαριούνται, απογοητεύονται, βρίσκουν μια άλλη δουλεία και τα παρατάνε, βρίσκουν μια γκόμενα και θέλουν λεφτά για να την κυκλοφορούν, αυτά που γίνονται πάντα. Νομίζω λοιπόν ότι σε επίπεδο εμπλεκομένων δεν υπάρχει αρκετή πίστη και σε επίπεδο χρηματοδότησης δεν υπάρχει υπομονή και επιμονή. Και το Οξύ θα μπορούσε να επιβιώνει, και το Ρόδον θα μπορούσε να έχει επιβιώσει και όλες οι προσπάθειες που έχουνε γίνει κατά καιρούς.

Τα βλέπω και από τα δικά  μας, πρέπει να είσαι αποφασισμένος.
Ναι, πρέπει να είσαι αποφασισμένος για να κάνεις την υπερβολή, να δουλέψεις λίγο παραπάνω, να πληρωθείς λιγότερο, να  περιμένεις λίγο περισσότερο... 

Πιστεύεις ότι η δική σου η γενιά έκοψε το δρόμο από νέους ανθρώπους με ταλέντο; Εννοώ άνθρωποι που παρουσιάζονταν ως αυθεντίες είδαν λίγο τη φάση, ποιος είσαι και εσύ ο πιτσιρικάς που τα βρήκες  τώρα όλα έτοιμα, εγώ έφτυσα αίμα για να φτάσω εδώ. 
Δυστυχώς εγώ από τη γενιά μου, όχι συνολικά, εννοώ από τη γενιά μου σε σχέση με αυτά που εμάς μας παρακινούσαν, το ροκ, η ιδεολογία που κουβάλαγε από πίσω, να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι, δεν είδα να ισχύει στην πράξη. Δεν είδα τους ρόκερς της γενιάς μου να συμπεριφέρονται ηθικότερα απ' αυτούς που κοροϊδεύανε. Πραγματικά πρέπει να ανοίγεις το δρόμο και να δίνεις ευκαιρίες στους νεότερους. Τους ξέρω όλους από τότε που ξεκίνησαν και είδα που κατέληξαν. Είμαι πολύ απογοητευμένος από αυτούς. Τους ανθρώπους που πραγματικά έμειναν πιστοί με μια αγνή διάθεση απέναντι στα πράγματα και με μια ηθική στάση, μπορώ να τους μετρήσω με τα δάχτυλα του ενός χεριού μου, και πολλοί είναι. Οι υπόλοιποι είναι για φτύσιμο.

Άρα η μουσική δεν τα κατάφερε.
Όχι δεν τα κατάφερε. Ξεκίνησα πιστεύοντας πολύ σε αυτό, γιατί τότε πίσω από το ροκ κρυβόταν μια ιδεολογία. Υπήρχε μια κοινή αντιμετώπιση, η πεποίθηση ότι δεν μπορούσαμε να κάνουμε αυτά που κοροϊδεύαμε, υπήρχε αυτή η διάθεση να αλλάξουμε τα πράγματα . Τέλος πάντων αυτό ήταν το background, η ανατροπή, το καινούριο, το διαφορετικό, το πιο ηθικό. Τίποτα δεν έγινε.

Δηλαδή δεν υπάρχει καμία κατάκτηση; Φαντάζομαι ότι επειδή εσύ τα έζησες κιόλας, 25 χρόνια πριν τον φοβόσουν τον χωροφύλακα.
Υπάρχουν πιο πολλές κατεστημένες ελευθερίες, υπάρχει πλέον ελευθερία διακίνησης ιδεών, όντως παλιότερα υπήρχε ένας φόβος. Αυτό όμως κατέρρευσε από την εν γένει κοινωνική πίεση και όχι από τη δική μου γενιά και τους ομοϊδεάτες μου. Θα έπρεπε όλα αυτά που κατακτήθηκαν και όντως είναι κάποια πράγματα, να έχουν πάει πολύ πιο πέρα, δεν έγινε η υπέρβαση, έγινε το βασικό. Αυτό πολύ φοβάμαι ότι θα γινόταν και χωρίς εμάς. Άντε να επιταχύναμε λίγο τα πράγματα. Το ’78 όχι μόνο ο ταξιτζής δε με έβαζε μέσα γιατί είχα μακριά μαλλιά, αλλά σταματούσε κιόλας για να μου την πει, εγώ δε βάζω αλήτες με μακριά μαλλιά στο αμάξι μου. Βλέπεις τώρα ότι σχεδόν κανείς δε δίνει σημασία στα σκισμένα τζην. Κυκλοφορούσες στο δρόμο και σε σταμάταγαν οι μπάτσοι μόνο και μόνο γιατί ήσουν έτσι, τώρα μπορεί και να σε σταματήσουν μπορεί και όχι. Απλά δε νομίζω ότι η γενιά μου έκανε αυτά που ονειρεύτηκε και αυτά που προσδοκούσε να κάνει. Αφέθηκαν και πουλήθηκαν εντός και εκτός εισαγωγικών με μεγαλύτερη ευκολία από αυτή που περίμενα να δω. Από όλους αυτούς που συγκροτούν την ελληνική ροκ πραγματικότητα από την περασμένη γενιά, τη δική μας, και τους επόμενους από εμάς περίμενα περισσότερη αντίσταση, περισσότερα όχι και λιγότερα ναι.

Πως βλέπεις τη νέα γενιά;
Η γενιά που ακολούθησε εμάς, οι σημερινοί τριαντάρηδες, θεωρώ ότι είναι χειρότεροι. Αυτοί που βλέπω αυτή τη στιγμή να είναι στα πράγματα και να δουλεύουνε στα ραδιόφωνα και στα περιοδικά είναι πιο χάλια, έχουν μια κωστοπουλική αντίληψη, γραβάτα, κινητό, καμπριολέ, υλικά αγαθά, μια αλητεία σε κοινωνικό επίπεδο. Όποιος κυκλοφορεί στο δρόμο με το αμάξι ή τη μηχανή του, εισπράττει την αλητεία από αυτή τη γενιά. Είμαι όμως πολύ πιο αισιόδοξος από αυτούς που είναι τώρα γύρω στα είκοσι ,17 με 25. Περιμένω από αυτούς, βλέπω ότι διεκδικούν πάλι, ότι έχουν ηθικές αξίες, ότι θέλουν να κάνουν πράγματα υπό αντίξοες συνθήκες.

Μπορεί να περιμένει κανείς κάτι από τη χημική γενιά; Όλο αυτό το υπερβολικό χάσιμο δε γυρνάει μπούμερανγκ; Πλέον θέλεις κάτι πιο δυνατό για να χαθείς στη σύγχρονη πραγματικότητα.
Ούτως ή άλλως κάθε γενιά έχει τα ναρκωτικά της. Το κακό που έκανε η ηρωίνη στις πρώτες γενιές του ροκ εν ρολ το ’60 και ’70 νομίζω ότι είναι ανυπολόγιστη. Δεν υπάρχει αντιστοιχία, κάηκαν μυαλά, σκοτώθηκαν άνθρωποι. Τα ναρκωτικά για τη ροκ κουλτούρα το ’60 και το ’70 ήταν μια πανωλεθρία. Τα χημικά ecstasoειδή δεν είναι μια πανωλεθρία, απλώς έκαναν κάποια παιδιά πιο high, αλλά δεν κατέστρεψαν τη γενιά. Τότε έμπαιναν πολλά παιδιά στο λούκι γιατί υπήρχε μια άλλη μυθολογία. Η γενιά μου άρχισε να παίρνει ναρκωτικά σε πολύ μεγάλο ποσοστό επειδή έπαιρναν οι ροκ σταρς. Αυτό τώρα δεν ισχύει, χέστηκε ο πιτσιρικάς για το τι παίρνει και τι κάνει ο Μoby.

Κοίταξε να δεις, ο άνθρωπος από τη φύση του είναι παραδόπιστο ον και θέλει αυτό που του λείπει. Νομίζω ότι αυτή η γενιά αρχίζει να διεκδικεί όλα αυτά τα πράγματα που της έλειψαν ... την αγάπη, τη στοργή, τη φιλία, την οικογένεια.. Έξω από το Βήμα που δουλεύω είναι μια εκκλησία και μου έκανε εντύπωση που έβλεπα παιδιά 17,18, 20 χρονών να περνάνε απ’ έξω και να κάνουν το σταυρό τους. Μου έκανε εντύπωση, είχα χρόνια να το δω. Όλα αυτά εκ πρώτης άποψης δείχνουν ένα συντηρητισμό, αλλά από την άλλη καταδεικνύουν την ανάγκη του ανθρώπου να ξαναβρεί σταθερές αξίες. Πιστεύω ότι επειδή αυτή η γενιά  έζησε για πολύ καιρό στην κινούμενη άμμο αναζητεί πάλι σταθερές αξίες, και μέσα σε αυτές είναι μια συναισθηματική και ηθική διαδικασία των πραγμάτων.

Ξαφνικά ήρθε αυτό το νέο acoustic movement, χαμηλών τόνων ατμοσφαιρικός ήχος, μπαλάντες, τραγουδοποιοί, που βρήκε ανταπόκριση και γνωρίζει ξανά επιτυχία. Κι αυτό γίνεται γιατί έχει συναίσθημα σε αντίθεση με την electronica. Είδες ότι η electronica δεν πήγε τελικά πουθενά γιατί δεν μπορείς να συνδεθείς με αυτή συναισθηματικά. Δεν έχει στίχους, παίρνεις απλά το χαπάκι και χορεύεις και εκεί τελειώνει η εμπλοκή σου. Πριν από λίγο καιρό το είχανε κάνει θέμα στο ΝΜΕ, όλο αυτό το υποτιθέμενο κίνημα ‘emo’ – από το emotion- είναι η νέα πραγματικότητα και αυτό το βάζει μπροστά η νέα γενιά. Υπ’ αυτή την έννοια είμαι πιο αισιόδοξος για τα νέα παιδιά.

Πρέπει η καινούρια γενιά την ώρα που επαναστατεί, να βρει και τον ήχο που θα εκπροσωπεί αυτήν την επανάσταση. Αυτό έγινε και στη δεκαετία του ’60, αυτό έγινε και στη δεκαετία του ’70, αυτό γίνεται πάντα. Δε γίνεται επανάσταση χωρίς σάουντρακ.

Άλλωστε είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι το τέλος της ιστορίας έχει επέλθει, γύρω γύρω όλοι και στη μέση ο Μανώλης, γι’ αυτό υπάρχει και αυτή η τεράστια ανακύκλωση των πραγμάτων, και η μουσική και το design και η μόδα και ο κινηματογράφος αναφέρονται στο παρελθόν. Ριμεϊκ ταινιών, συγκροτήματα επιστρέφουν, ξαφνικά ο Dylan και ο Santana που τους είχανε ξεχασμένους γίνονται θεοί. Οι Pixies τώρα έχουν μεγαλύτερη επιτυχία απ’ ότι στην εποχή τους. Τα clubs παίζουν eighties και ο κόσμος χορεύει σαν τρελός, σταθερές αξίες. Εμένα όλα αυτά μου κάνουν αυτό που λένε πολλοί ότι η ιστορία έχει τελειώσει και γυρνάμε γύρω γύρω. Άντε πάλι το garage, οι Strokes… Σε αυτό το γύρω γύρω όλοι δεν υπάρχουν πολλές διέξοδοι, πρέπει να ξαναπείς τα ίδια πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Όταν οι άνθρωποι άρχισαν να διαμορφώνουν αυτό που ονομάζουμε ροκ κουλτούρα το πεδίο ήταν ελεύθερο. Το να είσαι Beetles τώρα είναι πολύ δύσκολο, γιατί οι Beetles είχαν ανοιχτό πεδίο και το εξάντλησαν το θέμα. Γι αυτό λέμε το τάδε συγκρότημα τώρα θυμίζει Beetles, οι άλλοι θυμίζουν Floyd κλπ. Δεν μπορώ να σκεφτώ τι είναι αυτό που θα σκάσει έπειτα, θα γινόμουν δισεκατομμυριούχος βέβαια αν μπορούσα να το μαντέψω!

Και ο όρος εναλλακτικό δεν υπάρχει πια, τέλειωσε από μόνος του, ή δεν υπάρχει με τον τρόπο που υπήρχε πριν από μερικά χρόνια. Τώρα όλα παίζουν στο ίδιο γήπεδο κι αυτό είναι άσχημο, αλλά έτσι το έκανε το marketing.

Εκτός από τη γιγάντωση των δισκογραφικών, είναι και τα Μ.Μ.Ε. και ειδικά  η τηλεόρασης τα οποία βομβαρδίζουν συνεχώς και τελικά διαμορφώνουν απόψεις. Μήπως το εναλλακτικό τελείωσε όχι γιατί έκανε τον κύκλο του αλλά γιατί ... Μπορείς να νικήσεις ένα στημένο διαιτητή, όσο καλός και αν είσαι;
Όχι δεν μπορείς, αλλά για να κάνω και έναν πολιτικό παραλληλισμό, είναι αντίστοιχο της αριστεράς με την ευρεία της έννοια  που έχασε το έρεισμα της και βλέπεις τι γίνεται σε όλη την Ευρώπη τώρα. Τι περίμενε ο κόσμος από το εναλλακτικό; Να  είναι ανατρεπτικό και να συγκρούεται πραγματικά με το κατεστημένο και όχι του ... κώλου. Αυτά τα τύπου εναλλακτικά συγκροτήματα απέδειξαν ότι ήθελαν να είναι σαν τους άλλους. Απλά αν πας σε μια μεγάλη εταιρία δε σου ανοίγει με τη μια την πόρτα, πρέπει να ξεκινήσεις από μια μικρή. Πάνε λοιπόν στις μικρές και περιμένουν πως και τι να σκάσει η μεγάλη προσφορά. Αυτοί που πραγματικά πιστεύουν στο εναλλακτικό και μένουν στη μικρή εταιρία γιατί μόνο εκεί θα έχουν έλεγχο του υλικού τους με αποτέλεσμα να παίζουν σε μικρά ακροατήρια , να πουλάνε λίγους δίσκους και να δίνουν συνεντεύξεις σε fanzine και όχι στο ΔΙΑΒΑΣΕ ΜΕ και το High, είναι πλέον ελάχιστοι. Το εναλλακτικό έδειξε κάποια στιγμή ότι ήταν κατ’ ευφημισμόν εναλλακτικό και γι’ αυτό χάθηκε. Δεν ικανοποίησε την ανάγκη του κόσμου για σύγκρουση με το «πράγμα», ήθελε να γίνει ένα με αυτό. Και επειδή το «πράγμα» είναι έξυπνο, ότι θέλει να μπει μέσα του ανοίγει την πόρτα και μπαίνει. Γι’ αυτό και όλες οι τύπου εναλλακτικές εταιρίες πουλήθηκαν η μια μετά την άλλη στις πολυεθνικές που ήθελαν και μια  εναλλακτική ετικέτα. Δεν υπάρχουν εναλλακτικές εταιρίες από μόνες τους, όλες έχουν ένα μεγάλο μπαμπά που τους κάνει διανομή και τους ελέγχει. Και γίνεται αυτό που έγινε όταν την Subpop την αγόρασε η Warner, αυτό που έγινε όταν τηνCreation την πήρε η Sony... χάνεται το αντικείμενο. Γιατί πάντα  κρίνεσαι όχι όταν λες ... α, όχι εγώ δεν πάω από κει, όλοι αυτό λένε. Το θέμα είναι όταν ο άλλος σκάσει στην πόρτα σου και σου πει έλα δω, σου δίνω ένα εκατομμύριο να έρθεις από κει. Τότε κρίνεσαι, όταν έχεις την προσφορά, όχι όταν την αρνείσαι θεωρητικά στο όνειρό σου.

Για να το κάνουμε πιο προσωπικό, πιστεύεις ότι έχεις αρνηθεί τέτοιες προσφορές;
Ναι, πιστεύω για τον εαυτό μου ότι συνειδητά και ως άποψη δεν πέρασα από την άλλη μεριά. Αρνήθηκα όλες αυτές τις ευκαιρίες που όταν τις λες στους φίλους σου σου λένε τι μαλάκας είσαι. Δεν πήγα από κει, βγάζοντας λιγότερα λεφτά και αυτό καθόλου δε με ενοχλεί. Δεν μπήκα σε κανένα ηθικό δίλημμα. Είπα περισσότερα όχι απ’ ότι ναι. Δε λέω ότι δεν έκανα συμβιβασμούς. Φαντάζομαι ότι αν με κρίνει ένα φρικιό πιτσιρικάς θα με βγάλει πουλημένο, ούτως ή άλλως μου τά ‘χουν πει τόσες πολλές φορές. Εγώ ξέρω τι αρνήθηκα και που είπα όχι. Ακόμα και στο Δασκαλόπουλο το έχουν πει που τον θεωρώ πιο ακραία περίπτωση από μένα. Και για να πω κάτι ακόμα πιο ακραίο, εδώ πιτσιρικάδες φρικιά στην Αμερική κάνανε τόπι στο ξύλο τον Gello Biafra. Ποιον ... τον Gello Biafra. Ούτως ή άλλως αυτός είναι ο ρόλος των πιτσιρικάδων, να αμφισβητούν. Κι εγώ σαν πιτσιρικάς, όταν ακόμα  ήμουν περιορισμένος,  θεωρούσα ύψιστη τιμή να σπάω τους δίσκους μαύρης μουσικής όπου τους έβρισκα ως δολιοφθορά εναντίων του αντιπάλου! Ήμασταν χωρισμένοι σε ροκάδες και καρεκλάδες (σ.σ. οι φαν της μαύρης μουσικής) και παίζαμε ξύλο! Κάποια στιγμή λοιπόν ανακάλυψα ότι η μαύρη μουσική είναι σούπερ. Υπάρχουν ελληνικά που μου αρέσουν και τα παίζω στις εκπομπές μου. Όλα αυτά μπορεί να είναι επιλήψιμα για το νεαρό φρικιό.  

Αλήθεια, ποιες είναι οι προτιμήσεις σου από την ελληνική μουσική;
Από τους νεανικούς μου ήρωες ήταν ο Διονύσης Σαββόπουλος, μεγάλωσα  με τα τραγούδια των 4-5 πρώτων δίσκων του, είναι ένας βασικός παράγοντας της κουλτούρας μου. Κάποια στιγμή ανακάλυψα και ασχολήθηκα πολύ με τα ρεμπέτικα και βρήκα και πάρα πολλές αντιστοιχίες με τα μπλουζ. Έκανα μάλιστα και μια εκπομπή στο κρατικό πριν φύγω πάνω σε αυτό. Ειδικά στο στιχουργικό κομμάτι σε αρκετές περιπτώσεις νομίζεις ότι είναι τα ίδια τραγούδια μεταφρασμένα. Μου άρεσε πάρα πολύ ο Χατζιδάκις, μου άρεσαν ορισμένα τραγούδια του Θεοδωράκη, μου άρεσαν συγκεκριμένα λαϊκά  τραγούδια τύπου Άκη Πάνου, Πάνου Γαβαλά, λιγότερο ο Καζαντζίδης. Μου άρεσε πάντα ο Παύλος Σιδηρόπουλος, φυσικά οι Τρύπες, τα  Σπαθιά, οι Last Drive. Μου αρέσει ας πούμε ο Σωκράτης Μάλαμας, βρίσκω πολύ ενδιαφέρον τον τρόπο που λέει αυτά τα πράγματα, τη στιχουργία του. Επειδή η κουλτούρα μου είναι ροκ ψάχνω να βρω πάντα τις αντιστοιχίες. Ακούς έναν αμερικάνο τραγουδοποιό από του διαόλου τη μάνα, την έρημο του Νέου Μεξικού ας πούμε, είναι το ίδιο πράγμα. Μου αρέσει που αυτό το παιδί είναι από την επαρχία και ενώ έχει την προφορά αυτή τόλμησε να ασχοληθεί με αυτό που ήθελε και έγινε τραγουδιστής. Το ίδιο ισχύει και για τον Θανάση Παπακωσταντίνου που είναι κάπου από τη Λάρισα. Νομίζω ότι είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση. Δεν ξέρω αν το ξέρει ο ίδιος αλλά είναι τόσο americana αυτά που κάνει ... εννοώ ότι αν μιλούσε αγγλικά θα νόμιζες ότι είναι ο Ryan Adams. Είναι εντυπωσιακή αυτή η αντιστοιχία, θα ήθελα να τον γνωρίσω να μου πει  τι ακούει, πως του προέκυψε αυτό το πράγμα. Μου αρέσουν αρκετά  ηλεκτρονικά, οι Stereo Nova, o Κωνσταντίνος Β., μου αρέσει πάρα πολύ ο τελευταίος του δίσκος ειδικά, ο Μιχάλης Δ., αυτό που έκανε ο τρίτος της παρέας επίσης, ο Blend, οι Illegal Operation,oι Closer, οι Raining Pleasure. Βρίσκω δηλαδή ότι η ελληνική πραγματικότητα αρχίζει και σηκώνει το κεφάλι ψηλά και από αυτό σίγουρα θα βγει κάτι καλό.

Τι έχεις να πεις για τον ηλεκτρονικό και jazz αν θες ήχο που κατά τη γνώμη μου είχε η νέα συλλογή Boarding Pass 2 που κυκλοφόρησε πρόσφατα με την υπογραφή σου;
Αν πρέπει να πω κάτι για αυτό είναι ότι εγώ ότι έμαθα, το έμαθα από τη μουσική. Θέλω να πω άλλοι κυρίως διαβάζουν βιβλία, άλλοι ασχολούνται με τον κινηματογράφο. Εμένα  η μουσική μου άνοιξε τα μάτια, μου άνοιξε τον ορίζοντα. Ξεκίνησα  έτσι (σ.σ. ... οι παλάμες κολλημένες στο μέτωπο) και τώρα μπορώ να αντιμετωπίζω όλη τη μουσική με την ίδια  άνεση. Να ακούω και jazz, να ακούω και ethnic, να ακούω και ηλεκτρονικά, να ακούω και άσπρα, να ακούω και μαύρα, να ακούω και παλιά και καινούρια. Να βρίσκω δηλαδή μέσα σε όλα ενδιαφέροντα πράγματα που με κάνουν να θέλω να συνδεθώ μαζί τους

Από όλη αυτή την πορεία αν σε ρωτούσε κανείς ρε Μάκη ποιο είναι το αγαπημένο σου συγκρότημα, τι θα του απαντούσες;
Ένα συγκρότημα  ε, ... πολύ δύσκολη ερώτηση.

Το καταλαβαίνω. Ποια είναι η μεγάλη σου αγάπη, με τι συνδέθηκες περισσότερο συναισθηματικά; Βέβαια αυτό έχει να κάνει και την περίοδο που το έζησες.
Νομίζω, τώρα θα πω κάτι από τα παλιά, ... οι Doors είναι ένα πολύ σημαντικό συγκρότημα για μένα.. Είχε αυτή τη διπλή διάσταση στο μυαλό μου που στη συνέχεια τη βρήκα και σε άλλα συγκροτήματα. Αλλά τότε ήταν η πρώτη μου επαφή με αυτόν τον συνδυασμό, έναν ήχο που μου άρεσε και στίχους που είχαν ποιητικό ενδιαφέρον, σε μια περίοδο που άρχιζα να διαβάζω ποίηση εκτός μουσικής θέλω να πω. Τα ποιήματα τουJim Morrison τα διαβάζω ακόμα και τώρα με ευχαρίστηση.

Το πιο ωραίο που θυμάμαι ήταν στον Rock Fm κάπου το ’92-93 , ακόμα τότε στην οδό Ομήρου, που είχανε μαζευτεί μερικοί από αυτούς  τους λεγόμενους γνωστούς-άγνωστους, με κουκούλες και κράνη και ήρθαν να μας καταλάβουν, μας κατέλαβαν δηλαδή. Μπήκαν μέσα στο σταθμό λοιπόν με δύο μολότοφ και μου είπαν ότι αν δεν τους αφήναμε να κάνουν εκπομπή, θα τον κάψουν! Λέω εγώ κανένα πρόβλημα