SONAR
Φαραωνικές στα λόγια μεταρρυθμίσεις, χρηματοδότηση με το σταγονόμετρο, άνεργοι καθηγητές, δεκάδες ημιθανή ΤΕΙ, πολλά ΑΕΙ σε κώμα. Και, κάθε χρόνο, χιλιάδες μαθητές να περνούν τη λαιμητόμο των Πανελληνίων. Λίγο πριν - λίγο μετά τις πρόωρες εθνικές μας κάλπες και ενώ όλοι εξετάζουν την Οικονομία, επιχειρούμε μια ακτινογραφία στο σώμα του μεγάλου πολυτραυματία ασθενή: ελληνική εκπαίδευση.
Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι υπουργοί Παιδείας έρχονται και παρέρχονται, αλλά τα πάγια και διαρκή προβλήματα της εκπαίδευσης παραμένουν. Από τη μεταπολίτευση και μετά, κάθε κυβέρνηση και σχεδόν κάθε υπουργός Παιδείας πήρε… μολύβι και χαρτί και προσπάθησε να λύσει το γρίφο. Διαβουλεύσεις, νομοσχέδια, συμβούλια για την Παιδεία, νόμοι, μεταρρυθμίσεις μετέτρεψαν το εκπαιδευτικό σύστημα σε όλες τις βαθμίδες του σε ένα ατελείωτο εργαστήρι για πειράματα. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν να δημιουργήσουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα – Φρανκενστάιν, που προκαλεί τρόμο σε μαθητές, καθηγητές, δασκάλους, φοιτητές, πανεπιστημιακούς και γονείς.
Βέβαια τώρα λίγο μετά τις πρόωρες εκλογές, με την αλλαγή της κυβερνητικής φρουράς όλο και κάποια ελπίδα γεννιέται: ότι μπορεί να γίνει κάποιο θαύμα. Ότι ενδέχεται κάποιες θετικές προτάσεις, όπως αυτές που αφορούν στην αύξηση των δαπανών για την παιδεία, τελικά να γίνουν πράξη. Τόσες τετραετίες άλλωστε το υπόσχονται αυτό το 5%, μπορεί αυτή τη φορά να μας κάτσει…
«Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία» και άλλα ανέκδοτα
Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, οι υπουργοί Παιδείας έρχονται και παρέρχονται, αλλά τα πάγια και διαρκή προβλήματα της εκπαίδευσης παραμένουν. Από τη μεταπολίτευση και μετά, κάθε κυβέρνηση και σχεδόν κάθε υπουργός Παιδείας πήρε… μολύβι και χαρτί και προσπάθησε να λύσει το γρίφο. Διαβουλεύσεις, νομοσχέδια, συμβούλια για την Παιδεία, νόμοι, μεταρρυθμίσεις μετέτρεψαν το εκπαιδευτικό σύστημα σε όλες τις βαθμίδες του σε ένα ατελείωτο εργαστήρι για πειράματα. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν να δημιουργήσουν ένα εκπαιδευτικό σύστημα – Φρανκενστάιν, που προκαλεί τρόμο σε μαθητές, καθηγητές, δασκάλους, φοιτητές, πανεπιστημιακούς και γονείς.
Βέβαια τώρα λίγο μετά τις πρόωρες εκλογές, με την αλλαγή της κυβερνητικής φρουράς όλο και κάποια ελπίδα γεννιέται: ότι μπορεί να γίνει κάποιο θαύμα. Ότι ενδέχεται κάποιες θετικές προτάσεις, όπως αυτές που αφορούν στην αύξηση των δαπανών για την παιδεία, τελικά να γίνουν πράξη. Τόσες τετραετίες άλλωστε το υπόσχονται αυτό το 5%, μπορεί αυτή τη φορά να μας κάτσει…
«Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία» και άλλα ανέκδοτα
Όταν το 2004 η Ν.Δ. εξήγγειλε το κυβερνητικό της πρόγραμμα, έκανε λόγο για «αύξηση των δαπανών για την Παιδεία στο 5% του ΑΕΠ». Όσοι ήλπισαν ότι η διαρκώς υποχρηματοδοτούμενη δημόσια εκπαίδευση θα πάρει μιαν ανάσα, διαψεύστηκαν παταγωδώς: οι δημόσιες δαπάνες για την Παιδεία όχι μόνο δεν αυξήθηκαν, αλλά μειώθηκαν –από το 3,20% του ΑΕΠ το 2004– στο 3,10% το 2008. Τα αποτελέσματα της χρόνιας υποχρηματοδότησης είναι ορατά σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης: άθλιες κτηριακές εγκαταστάσεις, βιβλία που αργούν να φτάσουν στα σχολεία, χιλιάδες κενές θέσεις καθηγητών και δασκάλων, ανυπαρξία υλικοτεχνικής υποδομής. Η κατάσταση έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο που, εδώ κι έναν χρόνο, ούτε καν τις καθαρίστριες των σχολείων δεν πληρώνουν.
Η υποχρηματοδότηση πλήττει, βέβαια, και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι: κουτσούρεμα στη δωρεάν σίτιση και στέγαση των φοιτητών, στην έρευνα, στο διδακτικό προσωπικό, στα συγγράμματα (ακόμη και το ένα σύγγραμμα ανά μάθημα καταργήθηκε). Μέχρι και η ελεύθερη πρόσβαση σε χιλιάδες τίτλους επιστημονικών περιοδικών μέσω των πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών «κόπηκε», γιατί το ελληνικό κράτος δεν πλήρωσε τις συνδρομές.
Αίθουσες χωρίς δασκάλους
Με την έναρξη κάθε χρονιάς δεν ηχεί μόνο το κουδούνι των σχολείων, αλλά κρούεται και ο κώδωνας του κινδύνου για τις χιλιάδες χαμένες διδακτικές ώρες. Η λειψή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης έχει ως συνέπεια να μην προσλαμβάνεται μόνιμο διδακτικό προσωπικό, γεγονός που δημιουργεί κενά στο πρόγραμμα και τεράστια προβλήματα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Σε αρκετά σχολεία το πλήρες σχολικό πρόγραμμα αργεί να καταρτιστεί ένα με δύο μήνες.
Η κυβέρνηση της Ν.Δ. μείωσε τους μόνιμους διορισμούς, κυρίως σε νηπιαγωγούς (κατά 50%) και δασκάλους (κατά 25%). Χαρακτηριστικό είναι ότι τη φετινή χρονιά διορίστηκαν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση 1.781 δάσκαλοι και 710 νηπιαγωγοί, ενώ πέρυσι 2.226 δάσκαλοι και 889 νηπιαγωγοί. Κι όλα αυτά, ενώ υπολογίζεται ότι στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση τα κενά ξεπερνούν τις 3.000 θέσεις – εκ των οποίων 1.500 είναι θέσεις δασκάλων, 700 νηπιαγωγών και οι υπόλοιπες θέσεις εκπαιδευτικών διαφόρων ειδικοτήτων (μουσικοί, γυμναστές κ.ά.).
Οι πάγιες λύσεις που εφαρμόζουν και τα δύο μεγάλα κόμματα είναι πρόχειρες και κυρίως καθόλου δαπανηρές: συντμήσεις τμημάτων, αυξάνοντας κατά πολύ τον αριθμό των μαθητών ανά αίθουσα (φτάνουν έως και 30). Ενώ, αντί να προσλάβουν μόνιμο διδακτικό προσωπικό, προσλαμβάνουν αναπληρωτές και ωρομίσθιους, γιατί κοστίζουν φτηνότερα.
Λουκέτο στα ΤΕΙ
Περίπου 20.000 θέσεις έμειναν κενές στα ανώτερα και ανώτατα ιδρύματα μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των πανελλήνιων εξετάσεων. Οι περισσότερες είναι σε ΤΕΙ κυρίως της περιφέρειας. Συνολικά, κενές θέσεις εμφανίζουν τα 104 από τα 210 τμήματα ΤΕΙ. Σε 34 εισάγεται μονοψήφιος αριθμός επιτυχόντων, ενώ σε 3 μηδενικός. Αυτά τα 37 ΤΕΙ απειλούνται ευθέως με λουκέτο, αφού όσα τεχνολογικά ιδρύματα δεν καλύπτουν το 10% των θέσεών τους ή θα κλείνουν ή θα συγχωνεύονται. Κι αυτό σύμφωνα με το νέο νομοσχέδιο της κυβέρνησης της Ν.Δ., που ψηφίστηκε στο θερινό (όπως συνήθως) τμήμα της Βουλής.
Η αποτυχία της εκπαιδευτικής πολιτικής, που ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ εφάρμοσαν τόσα χρόνια εναλλάξ, είναι πλέον ξεκάθαρη: ίδρυσαν μια σχολή σε κάθε χωριό και ραχούλα για την τόνωση της τοπικής οικονομίας, παρέχοντας υποβαθμισμένες γνώσεις και πτυχία με ανύπαρκτα εργασιακά δικαιώματα, και τώρα κάνουν τα πάντα για να απαλλαχτούν από το… βάρος. Η τραγωδία είναι ότι χιλιάδες φοιτητές και απόφοιτοι αυτών των ΤΕΙ θα βρεθούν να κατέχουν πτυχίο από μια σχολή που σε κάνα χρόνο δεν θα υπάρχει. Όσο για το αν θα έχει κάποια αξία αυτό το πτυχίο, αν θα παρέχει δηλαδή εργασιακή εξασφάλιση, αυτό είναι πραγματικά άγνωστο…
Εξεταστικό σφαγείο
Με τους φραγμούς που μπαίνουν μόνο στην Γ’ Λυκείου (βάση του 10, Πανελλήνιες) περίπου 50.000 μαθητές πετάχτηκαν φέτος έξω από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Τα περισσότερα θύματα είναι για άλλη μια χρονιά οι απόφοιτοι από ΤΕΕ, επαγγελματικά λύκεια και εσπερινά: πάνω από το 50% αυτών των υποψηφίων έμειναν εκτός.
Μπακάλικα γνώσης
Η προωθούμενη «αναγνώριση» των κολεγίων θεωρήθηκε casus belli από την εκπαιδευτική κοινότητα, που προετοίμαζε τις αντιδράσεις της. Τελικά, η προκήρυξη των εκλογών ανέβαλε για την ώρα την αδειοδότηση των κολεγίων. Για πόσο, όμως; Η δεδηλωμένη πρόθεση του ΠΑΣΟΚ να «αναγνωρίσει» τα κολέγια επιβεβαιώνει ότι όποιο από τα δύο κόμματα (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ) και να αναλάβει την εξουσία, σίγουρα θα αναγνωρίσει και στην πράξη τα κολέγια.
Θύελλα μεταρρυθμίσεων
Ν.Δ.:
- Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία στο 5%, ώστε να υπάρχει σύγκλιση με τον κοινοτικό μέσον όρο, ο οποίος είναι 5,25%. Βέβαια, αυτό το εξαγγέλλει η Ν.Δ. από το 2003, αλλά –παρότι τα τελευταία 5 χρόνια είναι κυβέρνηση– οι δαπάνες παραμένουν καθηλωμένες.
- Εξεταστικό: Μέχρι τις προηγούμενες εκλογές η Ν.Δ. στήριξε και εφάρμοσε για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση τη διεξαγωγή πανελλήνιων εξετάσεων μόνο στην Γ’ τάξη του λυκείου σε 6 μαθήματα. Όμως, τον τελευταίο χρόνο της διακυβέρνησής της βρίσκεται να συμπλέει με τις προτάσεις του Εθνικού Συμβουλίου για την Παιδεία, που προτείνει αλλαγή του εξεταστικού, με αποσύνδεση του λυκείου από την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο.
- Κολέγια: Είναι υπέρ της αναγνώρισης των κολεγίων και των ιδιωτικών πανεπιστημίων.
ΠΑΣΟΚ:
- Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία στο 5%. Επίσης, μια εξαγγελία που χρονολογείται τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90. Εν τούτοις, δεν την εφάρμοσε ποτέ.
- Εξεταστικό: Αλλαγή του εξεταστικού συστήματος. Τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ θα θέτουν τους όρους εισαγωγής με βάση το εθνικό απολυτήριο, οι οποίοι μπορεί να είναι διαφορετικοί από ίδρυμα σε ίδρυμα (έτσι καταγράφεται στο πρόγραμμα του κόμματος).
- Κολέγια: Είναι υπέρ των μη κρατικών (sic) πανεπιστημίων. Οι διαφωνίες με τη Ν.Δ. αφορούν τον τρόπο με τον οποίο αυτά θα αξιολογούνται.
ΚΚΕ:
Ενιαία δωδεκάχρονη γενική εκπαίδευση για όλους.
– Δαπάνες: Διπλασιασμός των κρατικών δαπανών για την εκπαίδευση. Κατάργηση κάθε είδους διδάκτρων.
– Εξεταστικό: Απεξάρτηση του προγράμματος και των εξετάσεων του λυκείου από το σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια.
– Κολέγια: Όχι στην αναγνώριση των κολεγίων, γιατί ισοπεδώνουν τα πτυχία.
ΣΥΝ:
Ενιαίο δωδεκάχρονο σχολείο για όλους.
– Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών, με άμεσο στόχο το 5%.
– Εξεταστικό: Ελεύθερη πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
– Κολέγια: Όχι στην αναγνώριση των κολεγίων, γιατί υποβαθμίζουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
ΛΑΟΣ:
Δυστυχώς, στο site του ΛΑΟΣ δεν μπορέσαμε να βρούμε τις προτάσεις του κόμματος για την Παιδεία: μια λευκή σελίδα σε υποδεχόταν όταν έκανες κλικ στη λέξη «Προτάσεις». Ωστόσο, παραθέτουμε όσα διά στόματος του προέδρου του, Γ. Καρατζαφέρη, έχουν ειπωθεί:
Πρώτον, το ευφυές, να μεταφερθούν τα στρατόπεδα δίπλα στα πανεπιστήμια, ώστε να κάνουν οι στρατευμένοι τη θητεία και τις σπουδές τους παράλληλα.
Δεύτερον, χρηματοδότηση του φοιτητή της άπορης οικογένειας ως δημοσίου υπαλλήλου.
Και, τρίτον, ανοιχτά πανεπιστήμια, με αυστηρές εξετάσεις μεταξύ πρώτου και δεύτερου χρόνου. Αν κοπεί ο φοιτητής, πηγαίνει στα ΤΕΙ. Αν και πάλι δεν μπορέσει να παρακολουθήσει, με τον έναν χρόνο σπουδών, θα αποκτά τεχνική κατάρτιση, ώστε να εργαστεί ως εργοδηγός.
Άσυλο
- Ν.Δ.: Ειδικά μετά τον Δεκέμβρη 2008 μεθοδεύει και εξαγγέλλει μέτρα για την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Τελευταία, τέτοιου τύπου δήλωση έκανε λίγο πριν από τις εκλογές ο Καραμανλής στην ομιλία του στη ΔΕΘ.
- ΠΑΣΟΚ: Υποστηρίζει τη χρησιμοποίηση του νόμου–πλαισίου, τον οποίο νομοθέτησε η Μαριέττα Γιαννάκου. Σύμφωνα μ’ αυτόν περιστέλλεται δραστικά η έννοια του πανεπιστημιακού ασύλου.
- ΚΚΕ και ΣΥΝ: Το άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτο.
- ΛΑΟΣ: Άμεση κατάργησή του.
Ακριβοπληρωμένη αμάθεια
Παράλληλα, η «σκιά» του σχολείου παρεμβαίνει δραστικά στην οργάνωση του ελεύθερου χρόνου του μαθητή, τόσο περισσότερο όσο η εκπαιδευτική του βαθμίδα συνδέεται με τις «κρίσιμες εξετάσεις». Αναφερόμαστε, βεβαίως, στα φροντιστήρια γενικών μαθημάτων και στα ιδιαίτερα μαθήματα. Αναφερόμαστε στο ιδιωτικό «παντός καιρού» - παραεκπαιδευτικό δίκτυο, που (αδιάβροχο στις εξαγγελίες περί «του τέλους των φροντιστηρίων» όσων «κόβουν και ράβουν» μεταρρυθμιστικά το ελληνικό σχολείο) «ξαφρίζει την κρέμα» του σχολικού προϋπολογισμού της ελληνικής οικογένειας, ενώ παράλληλα όσο περισσότερο εντείνεται το παιχνίδι του ανταγωνισμού, περιλαμβάνει στο «πελατολόγιό του» ολοένα και μικρότερες σχολικές ηλικίες.
Ωστόσο, ίδιου μεγέθους πρόβλημα είναι ότι όσο ακριβαίνει η εκπαίδευση τόσο «φτηνότερο» γίνεται το περιεχόμενο και το επίπεδό της, όσο μεγαλώνει η τιμή της «μόρφωσης» των νέων ανθρώπων τόσο μικραίνει το αντίκρισμά της για το μέλλον τους. Γιατί είναι πλέον ηλίου φαεινότερον ότι η εμπορευματοποίηση του σχολείου παράγει το φαινόμενο της «εκπαίδευσης της αμάθειας», δηλαδή, νέους με πολλά έτη σπουδών, που όμως δεν μπορούν να σκεφτούν κριτικά τον κόσμο στον οποίο ζουν, την ίδια στιγμή που η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνικής θα έπρεπε να τους είχε δώσει τις πιο μεγάλες δυνατότητες στο να διαβάζουν, να κατανοούν, να επικοινωνούν, να παρεμβαίνουν.
H κρατούσα αντίληψη για την Παιδεία προσπαθεί να πείσει ότι η μόνιμη και σταθερή απασχόληση ανήκει στο παρελθόν και καλεί σε συμφιλίωση με την απασχολησιμότητα. H αντίληψη αυτή επιβαρύνεται με την πρόσδοση ενός εργαλειακού χαρακτήρα στη γνώση, καθώς ταυτίζει τις έννοιες «μόρφωση» και «επανεκπαίδευση» με την παροχή γνώσεων και δεξιοτήτων χρηστικού χαρακτήρα – δηλαδή, γνώσεων αμέσως εφαρμόσιμων στην αγορά εργασίας Με άλλα λόγια, το σημερινό σχολείο, αντί να εξοπλίζει τους μαθητές με κριτήριο για να ερμηνεύουν και να καλυτερεύουν τη ζωή, τυποποιεί, «συσκευάζει» και παραδίδει μια πληθώρα άψυχων, ξεκάρφωτων και συχνά αχρείαστων γνώσεων, σαν εμπόρευμα για κατανάλωση στις εξετάσεις ή σε μια θέση εφήμερης «απασχόλησης».”
Η υποχρηματοδότηση πλήττει, βέβαια, και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Οι συνέπειες αυτής της κατάστασης είναι: κουτσούρεμα στη δωρεάν σίτιση και στέγαση των φοιτητών, στην έρευνα, στο διδακτικό προσωπικό, στα συγγράμματα (ακόμη και το ένα σύγγραμμα ανά μάθημα καταργήθηκε). Μέχρι και η ελεύθερη πρόσβαση σε χιλιάδες τίτλους επιστημονικών περιοδικών μέσω των πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών «κόπηκε», γιατί το ελληνικό κράτος δεν πλήρωσε τις συνδρομές.
Αίθουσες χωρίς δασκάλους
Με την έναρξη κάθε χρονιάς δεν ηχεί μόνο το κουδούνι των σχολείων, αλλά κρούεται και ο κώδωνας του κινδύνου για τις χιλιάδες χαμένες διδακτικές ώρες. Η λειψή χρηματοδότηση της εκπαίδευσης έχει ως συνέπεια να μην προσλαμβάνεται μόνιμο διδακτικό προσωπικό, γεγονός που δημιουργεί κενά στο πρόγραμμα και τεράστια προβλήματα στην εκπαιδευτική διαδικασία. Σε αρκετά σχολεία το πλήρες σχολικό πρόγραμμα αργεί να καταρτιστεί ένα με δύο μήνες.
Η κυβέρνηση της Ν.Δ. μείωσε τους μόνιμους διορισμούς, κυρίως σε νηπιαγωγούς (κατά 50%) και δασκάλους (κατά 25%). Χαρακτηριστικό είναι ότι τη φετινή χρονιά διορίστηκαν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση 1.781 δάσκαλοι και 710 νηπιαγωγοί, ενώ πέρυσι 2.226 δάσκαλοι και 889 νηπιαγωγοί. Κι όλα αυτά, ενώ υπολογίζεται ότι στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση τα κενά ξεπερνούν τις 3.000 θέσεις – εκ των οποίων 1.500 είναι θέσεις δασκάλων, 700 νηπιαγωγών και οι υπόλοιπες θέσεις εκπαιδευτικών διαφόρων ειδικοτήτων (μουσικοί, γυμναστές κ.ά.).
Οι πάγιες λύσεις που εφαρμόζουν και τα δύο μεγάλα κόμματα είναι πρόχειρες και κυρίως καθόλου δαπανηρές: συντμήσεις τμημάτων, αυξάνοντας κατά πολύ τον αριθμό των μαθητών ανά αίθουσα (φτάνουν έως και 30). Ενώ, αντί να προσλάβουν μόνιμο διδακτικό προσωπικό, προσλαμβάνουν αναπληρωτές και ωρομίσθιους, γιατί κοστίζουν φτηνότερα.
Λουκέτο στα ΤΕΙ
Περίπου 20.000 θέσεις έμειναν κενές στα ανώτερα και ανώτατα ιδρύματα μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων των πανελλήνιων εξετάσεων. Οι περισσότερες είναι σε ΤΕΙ κυρίως της περιφέρειας. Συνολικά, κενές θέσεις εμφανίζουν τα 104 από τα 210 τμήματα ΤΕΙ. Σε 34 εισάγεται μονοψήφιος αριθμός επιτυχόντων, ενώ σε 3 μηδενικός. Αυτά τα 37 ΤΕΙ απειλούνται ευθέως με λουκέτο, αφού όσα τεχνολογικά ιδρύματα δεν καλύπτουν το 10% των θέσεών τους ή θα κλείνουν ή θα συγχωνεύονται. Κι αυτό σύμφωνα με το νέο νομοσχέδιο της κυβέρνησης της Ν.Δ., που ψηφίστηκε στο θερινό (όπως συνήθως) τμήμα της Βουλής.
Η αποτυχία της εκπαιδευτικής πολιτικής, που ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ εφάρμοσαν τόσα χρόνια εναλλάξ, είναι πλέον ξεκάθαρη: ίδρυσαν μια σχολή σε κάθε χωριό και ραχούλα για την τόνωση της τοπικής οικονομίας, παρέχοντας υποβαθμισμένες γνώσεις και πτυχία με ανύπαρκτα εργασιακά δικαιώματα, και τώρα κάνουν τα πάντα για να απαλλαχτούν από το… βάρος. Η τραγωδία είναι ότι χιλιάδες φοιτητές και απόφοιτοι αυτών των ΤΕΙ θα βρεθούν να κατέχουν πτυχίο από μια σχολή που σε κάνα χρόνο δεν θα υπάρχει. Όσο για το αν θα έχει κάποια αξία αυτό το πτυχίο, αν θα παρέχει δηλαδή εργασιακή εξασφάλιση, αυτό είναι πραγματικά άγνωστο…
Εξεταστικό σφαγείο
Παρά το γεγονός ότι ένα πτυχίο πανεπιστημίου πλέον δεν σε κατοχυρώνει στην αγορά εργασίας, η εισαγωγή σε μια σχολή θεωρείται ακόμη σημαντικός στόχος για χιλιάδες μαθητές. Τα χρήματα που δαπανώνται από τον οικογενειακό προϋπολογισμό για την εκπλήρωση αυτού του σκοπού –σε φροντιστήρια, ιδιαίτερα, βοηθήματα κ.ά.– είναι πολλά, κάνοντας το κόστος δυσβάσταχτο.
Οι μαθητές γνωρίζουν καλά ότι για να καταφέρεις να μπεις στο πανεπιστήμιο θα πρέπει να περάσεις από… κόσκινο: αφ’ ενός, να έχεις πιάσει τη βάση του 10 και, αφ’ ετέρου, να αντιμετωπίσεις τη «λαιμητόμο» των Πανελληνίων της Γ’ Λυκείου. Η καθημερινότητα για τους μαθητές των τελευταίων τάξεων του λυκείου είναι παρανοϊκή: αδυσώπητος ανταγωνισμός, αφόρητο άγχος και πίεση, ανυπαρξία ελεύθερου χρόνου και η δαμόκλειος σπάθη της «αποτυχίας» να επικρέμαται πάνω από τα κεφάλια τους.
Οι μαθητές γνωρίζουν καλά ότι για να καταφέρεις να μπεις στο πανεπιστήμιο θα πρέπει να περάσεις από… κόσκινο: αφ’ ενός, να έχεις πιάσει τη βάση του 10 και, αφ’ ετέρου, να αντιμετωπίσεις τη «λαιμητόμο» των Πανελληνίων της Γ’ Λυκείου. Η καθημερινότητα για τους μαθητές των τελευταίων τάξεων του λυκείου είναι παρανοϊκή: αδυσώπητος ανταγωνισμός, αφόρητο άγχος και πίεση, ανυπαρξία ελεύθερου χρόνου και η δαμόκλειος σπάθη της «αποτυχίας» να επικρέμαται πάνω από τα κεφάλια τους.
Με τους φραγμούς που μπαίνουν μόνο στην Γ’ Λυκείου (βάση του 10, Πανελλήνιες) περίπου 50.000 μαθητές πετάχτηκαν φέτος έξω από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Τα περισσότερα θύματα είναι για άλλη μια χρονιά οι απόφοιτοι από ΤΕΕ, επαγγελματικά λύκεια και εσπερινά: πάνω από το 50% αυτών των υποψηφίων έμειναν εκτός.
Μπακάλικα γνώσης
Αφού δεν μπόρεσε η κυβέρνηση της Ν.Δ. να αναθεωρήσει το άρθρο 16 και να επιτρέψει την απρόσκοπτη λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων, επιδίωξε να περάσει αυτήν την αλλαγή από την… πίσω πόρτα με την «αναγνώριση» των ιδιωτικών κολεγιών. Οι όροι για την «αναγνώρισή» τους αφορούσαν κυρίως το κτηριακό ζήτημα, ενώ δεν υπήρχαν προβλέψεις ούτε καν για το διδακτικό προσωπικό. Με λίγα λόγια, κολέγια με κτηριακές εγκαταστάσεις ανάλογες των φροντιστηρίων και καθηγητές αποφοίτους μεταπτυχιακών θα είναι ισότιμα των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων. Μάλιστα, όλα αυτά τα «μπακάλικα της γνώσης», με δίδακτρα από 7.000 ευρώ και πάνω, έχουν έτοιμη πελατεία: τους μαθητές που το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα πετά έξω από το πανεπιστήμιο μέσω εξετάσεων και άλλων φραγμών.
Η προωθούμενη «αναγνώριση» των κολεγίων θεωρήθηκε casus belli από την εκπαιδευτική κοινότητα, που προετοίμαζε τις αντιδράσεις της. Τελικά, η προκήρυξη των εκλογών ανέβαλε για την ώρα την αδειοδότηση των κολεγίων. Για πόσο, όμως; Η δεδηλωμένη πρόθεση του ΠΑΣΟΚ να «αναγνωρίσει» τα κολέγια επιβεβαιώνει ότι όποιο από τα δύο κόμματα (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ) και να αναλάβει την εξουσία, σίγουρα θα αναγνωρίσει και στην πράξη τα κολέγια.
Θύελλα μεταρρυθμίσεων
Στην Ελλάδα η μεταρρυθμιστική μανία των υπουργών Παιδείας δεν έχει τέλος. Από τη Μεταπολίτευση και ύστερα οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις προωθούνταν με τη συχνότητα που οι υπουργοί Παιδείας αλλάζουν… πουκάμισα, ξεσηκώνοντας τις περισσότερες φορές θύελλα αντιδράσεων από την εκπαιδευτική κοινότητα.
1976: Η μεταπολιτευτική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αντικατέστησε την αντιδραστική αντιμεταρρύθμιση της χούντας. Σ’ αυτό το πλαίσιο επανήλθε η δημοτική ως γλώσσα διδασκαλίας, η μέση εκπαίδευση έσπασε σε δύο τριετείς βαθμίδες (το γυμνάσιο και το λύκειο) και εφαρμόστηκε η συνεκπαίδευση των δύο φύλων. Ενώ βάσει νόμου ρυθμίστηκε και η επιλογή σπουδαστών στην ανώτατη εκπαίδευση.
1982-1985: Η ένταξη της χώρας στην (τότε) ΕΟΚ και η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία δρομολογούν σειρά μεταρρυθμιστικών κινήσεων. Καθιερώνεται το μονοτονικό σύστημα, καταργείται ο επιθεωρητής κ.ά. Η εισαγωγή των υποψηφίων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση γίνεται με τις (από το 1983 θεσμοθετημένες) «γενικές εξετάσεις», το γνωστό σύστημα των δεσμών.
1990-1993: Δεκαετία του 1990. Ο υπουργός Παιδείας της κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας Βασίλης Κοντογιαννόπουλος προωθεί με πολυνομοσχέδιο: την κατάργηση των αδικαιολόγητων απουσιών, την ομοιόμορφη ενδυμασία, τον παιδαγωγικό έλεγχο για τη διαγωγή των μαθητών κ.ά. Επί πλέον, συζητιέται η… λειτουργία ιδιωτικών ΑΕΙ και παράλληλα μειώνονται οι κοινωνικές παροχές για τους φοιτητές.
Οι αντιδράσεις είναι άμεσες. Μαθητές από όλοι την Ελλάδα καταλαμβάνουν τα σχολεία. Στην κορύφωση του κινήματος, ο Νίκος Τεμπονέρας, καθηγητής στην Πάτρα, δολοφονείται από τον ΟΝΝΕΔίτη Καλαμπόκα, που είχε επιστρατευτεί μαζί με άλλους
«αγανακτισμένους πολίτες» για το συνετισμό των ταραχοποιών μαθητών. Σφοδρές συγκρούσεις ξεσπούν. Ο υπουργός Παιδείας παραιτείται. Στη θέση του τοποθετείται ο Γιώργος Σουφλιάς, ο οποίος ανακοίνωσε απόσυρση όλων των επίμαχων νομοθετημάτων.
1998: Η μεταρρύθμιση του Γ. Αρσένη προ των πυλών: καταργείται το λύκειο όπως ήταν γνωστό μέχρι τότε και αντικαθίσταται από το λεγόμενο ενιαίο λύκειο. Αλλάζει ο τρόπος εισαγωγής στα ΑΕΙ και ΤΕΙ με την κατάργηση του συστήματος των δεσμών, τη θέση τους παίρνουν εξετάσεις στις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου. Τα μαθήματα για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από 4 γίνονται 30. Ξανά οι μαθητές στους δρόμους. «Αυτό το νομοσχέδιο θα γίνει πατσαβούρι θα πάμε να το τρίψουμε στου υπουργού τη μούρη» φωνάζουν στις πορείες. Η μεταρρύθμιση μετά από χίλια δύο κύματα περνά, αλλά λίγο καιρό αργότερα ο νέος υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου την κουτσουρεύει.
2006-2007: Τη… δόξα των προκατόχων της μεταρρυθμιστών φαίνεται πως ζήλεψε η Μαριέττα Γιαννάκου, υπουργός Παιδείας επί Νέας Δημοκρατίας. Την άνοιξη του 2006 προώθησε πολλαπλές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, οι οποίες προέβλεπαν κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων, περιορισμό του πανεπιστημιακού ασύλου, καθορισμό ανώτατου χρονικού ορίου φοίτησης κ.α. Ταυτόχρονα ανακινήθηκε το θέμα της αναθεώρησης του Άρθρου 16 του ελληνικού Συντάγματος, που απαγορεύει τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων. Η κύρια επιδίωξη ήταν να δημιουργηθούν ιδιωτικά πανεπιστήμια. «Μαριέττα ρώτα τον Αρσένη τι σε περιμένει» απάντησαν οι φοιτητές, που για πολλούς μήνες καταλαμβάνουν τις σχολές τους. Το άρθρο 16 τελικά δεν αναθεωρείται, ενώ ακόμη και σήμερα πτυχές των μεταρρυθμίσεων βρίσκουν αντιστάσεις.
…κάλπη στην Παιδεία
1976: Η μεταπολιτευτική εκπαιδευτική μεταρρύθμιση αντικατέστησε την αντιδραστική αντιμεταρρύθμιση της χούντας. Σ’ αυτό το πλαίσιο επανήλθε η δημοτική ως γλώσσα διδασκαλίας, η μέση εκπαίδευση έσπασε σε δύο τριετείς βαθμίδες (το γυμνάσιο και το λύκειο) και εφαρμόστηκε η συνεκπαίδευση των δύο φύλων. Ενώ βάσει νόμου ρυθμίστηκε και η επιλογή σπουδαστών στην ανώτατη εκπαίδευση.
1982-1985: Η ένταξη της χώρας στην (τότε) ΕΟΚ και η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία δρομολογούν σειρά μεταρρυθμιστικών κινήσεων. Καθιερώνεται το μονοτονικό σύστημα, καταργείται ο επιθεωρητής κ.ά. Η εισαγωγή των υποψηφίων στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση γίνεται με τις (από το 1983 θεσμοθετημένες) «γενικές εξετάσεις», το γνωστό σύστημα των δεσμών.
1990-1993: Δεκαετία του 1990. Ο υπουργός Παιδείας της κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας Βασίλης Κοντογιαννόπουλος προωθεί με πολυνομοσχέδιο: την κατάργηση των αδικαιολόγητων απουσιών, την ομοιόμορφη ενδυμασία, τον παιδαγωγικό έλεγχο για τη διαγωγή των μαθητών κ.ά. Επί πλέον, συζητιέται η… λειτουργία ιδιωτικών ΑΕΙ και παράλληλα μειώνονται οι κοινωνικές παροχές για τους φοιτητές.
Οι αντιδράσεις είναι άμεσες. Μαθητές από όλοι την Ελλάδα καταλαμβάνουν τα σχολεία. Στην κορύφωση του κινήματος, ο Νίκος Τεμπονέρας, καθηγητής στην Πάτρα, δολοφονείται από τον ΟΝΝΕΔίτη Καλαμπόκα, που είχε επιστρατευτεί μαζί με άλλους
«αγανακτισμένους πολίτες» για το συνετισμό των ταραχοποιών μαθητών. Σφοδρές συγκρούσεις ξεσπούν. Ο υπουργός Παιδείας παραιτείται. Στη θέση του τοποθετείται ο Γιώργος Σουφλιάς, ο οποίος ανακοίνωσε απόσυρση όλων των επίμαχων νομοθετημάτων.
1998: Η μεταρρύθμιση του Γ. Αρσένη προ των πυλών: καταργείται το λύκειο όπως ήταν γνωστό μέχρι τότε και αντικαθίσταται από το λεγόμενο ενιαίο λύκειο. Αλλάζει ο τρόπος εισαγωγής στα ΑΕΙ και ΤΕΙ με την κατάργηση του συστήματος των δεσμών, τη θέση τους παίρνουν εξετάσεις στις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου. Τα μαθήματα για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από 4 γίνονται 30. Ξανά οι μαθητές στους δρόμους. «Αυτό το νομοσχέδιο θα γίνει πατσαβούρι θα πάμε να το τρίψουμε στου υπουργού τη μούρη» φωνάζουν στις πορείες. Η μεταρρύθμιση μετά από χίλια δύο κύματα περνά, αλλά λίγο καιρό αργότερα ο νέος υπουργός Παιδείας Πέτρος Ευθυμίου την κουτσουρεύει.
2006-2007: Τη… δόξα των προκατόχων της μεταρρυθμιστών φαίνεται πως ζήλεψε η Μαριέττα Γιαννάκου, υπουργός Παιδείας επί Νέας Δημοκρατίας. Την άνοιξη του 2006 προώθησε πολλαπλές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, οι οποίες προέβλεπαν κατάργηση των δωρεάν συγγραμμάτων, περιορισμό του πανεπιστημιακού ασύλου, καθορισμό ανώτατου χρονικού ορίου φοίτησης κ.α. Ταυτόχρονα ανακινήθηκε το θέμα της αναθεώρησης του Άρθρου 16 του ελληνικού Συντάγματος, που απαγορεύει τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων. Η κύρια επιδίωξη ήταν να δημιουργηθούν ιδιωτικά πανεπιστήμια. «Μαριέττα ρώτα τον Αρσένη τι σε περιμένει» απάντησαν οι φοιτητές, που για πολλούς μήνες καταλαμβάνουν τις σχολές τους. Το άρθρο 16 τελικά δεν αναθεωρείται, ενώ ακόμη και σήμερα πτυχές των μεταρρυθμίσεων βρίσκουν αντιστάσεις.
…κάλπη στην Παιδεία
Με το ζήτημα της Παιδείας να ταλανίζει τους πολίτες, τα κόμματα προσπάθησαν και σ’ αυτές τις εκλογές να αναδείξουν το δικό τους πρόγραμμα για την Παιδεία:
Ν.Δ.:
- Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία στο 5%, ώστε να υπάρχει σύγκλιση με τον κοινοτικό μέσον όρο, ο οποίος είναι 5,25%. Βέβαια, αυτό το εξαγγέλλει η Ν.Δ. από το 2003, αλλά –παρότι τα τελευταία 5 χρόνια είναι κυβέρνηση– οι δαπάνες παραμένουν καθηλωμένες.
- Εξεταστικό: Μέχρι τις προηγούμενες εκλογές η Ν.Δ. στήριξε και εφάρμοσε για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση τη διεξαγωγή πανελλήνιων εξετάσεων μόνο στην Γ’ τάξη του λυκείου σε 6 μαθήματα. Όμως, τον τελευταίο χρόνο της διακυβέρνησής της βρίσκεται να συμπλέει με τις προτάσεις του Εθνικού Συμβουλίου για την Παιδεία, που προτείνει αλλαγή του εξεταστικού, με αποσύνδεση του λυκείου από την εισαγωγή στο πανεπιστήμιο.
- Κολέγια: Είναι υπέρ της αναγνώρισης των κολεγίων και των ιδιωτικών πανεπιστημίων.
ΠΑΣΟΚ:
- Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών για την Παιδεία στο 5%. Επίσης, μια εξαγγελία που χρονολογείται τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’90. Εν τούτοις, δεν την εφάρμοσε ποτέ.
- Εξεταστικό: Αλλαγή του εξεταστικού συστήματος. Τα ΑΕΙ και τα ΤΕΙ θα θέτουν τους όρους εισαγωγής με βάση το εθνικό απολυτήριο, οι οποίοι μπορεί να είναι διαφορετικοί από ίδρυμα σε ίδρυμα (έτσι καταγράφεται στο πρόγραμμα του κόμματος).
- Κολέγια: Είναι υπέρ των μη κρατικών (sic) πανεπιστημίων. Οι διαφωνίες με τη Ν.Δ. αφορούν τον τρόπο με τον οποίο αυτά θα αξιολογούνται.
ΚΚΕ:
Ενιαία δωδεκάχρονη γενική εκπαίδευση για όλους.
– Δαπάνες: Διπλασιασμός των κρατικών δαπανών για την εκπαίδευση. Κατάργηση κάθε είδους διδάκτρων.
– Εξεταστικό: Απεξάρτηση του προγράμματος και των εξετάσεων του λυκείου από το σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια.
– Κολέγια: Όχι στην αναγνώριση των κολεγίων, γιατί ισοπεδώνουν τα πτυχία.
ΣΥΝ:
Ενιαίο δωδεκάχρονο σχολείο για όλους.
– Δαπάνες: Αύξηση των δαπανών, με άμεσο στόχο το 5%.
– Εξεταστικό: Ελεύθερη πρόσβαση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.
– Κολέγια: Όχι στην αναγνώριση των κολεγίων, γιατί υποβαθμίζουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση.
ΛΑΟΣ:
Δυστυχώς, στο site του ΛΑΟΣ δεν μπορέσαμε να βρούμε τις προτάσεις του κόμματος για την Παιδεία: μια λευκή σελίδα σε υποδεχόταν όταν έκανες κλικ στη λέξη «Προτάσεις». Ωστόσο, παραθέτουμε όσα διά στόματος του προέδρου του, Γ. Καρατζαφέρη, έχουν ειπωθεί:
Πρώτον, το ευφυές, να μεταφερθούν τα στρατόπεδα δίπλα στα πανεπιστήμια, ώστε να κάνουν οι στρατευμένοι τη θητεία και τις σπουδές τους παράλληλα.
Δεύτερον, χρηματοδότηση του φοιτητή της άπορης οικογένειας ως δημοσίου υπαλλήλου.
Και, τρίτον, ανοιχτά πανεπιστήμια, με αυστηρές εξετάσεις μεταξύ πρώτου και δεύτερου χρόνου. Αν κοπεί ο φοιτητής, πηγαίνει στα ΤΕΙ. Αν και πάλι δεν μπορέσει να παρακολουθήσει, με τον έναν χρόνο σπουδών, θα αποκτά τεχνική κατάρτιση, ώστε να εργαστεί ως εργοδηγός.
Άσυλο
- Ν.Δ.: Ειδικά μετά τον Δεκέμβρη 2008 μεθοδεύει και εξαγγέλλει μέτρα για την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου. Τελευταία, τέτοιου τύπου δήλωση έκανε λίγο πριν από τις εκλογές ο Καραμανλής στην ομιλία του στη ΔΕΘ.
- ΠΑΣΟΚ: Υποστηρίζει τη χρησιμοποίηση του νόμου–πλαισίου, τον οποίο νομοθέτησε η Μαριέττα Γιαννάκου. Σύμφωνα μ’ αυτόν περιστέλλεται δραστικά η έννοια του πανεπιστημιακού ασύλου.
- ΚΚΕ και ΣΥΝ: Το άσυλο είναι αδιαπραγμάτευτο.
- ΛΑΟΣ: Άμεση κατάργησή του.
Ακριβοπληρωμένη αμάθεια
Ζητήσαμε από τον Χρήστο Κάτσικα -φιλόλογο, μέλος της σύνταξης του περιοδικού Αντιτετράδια της Εκπαίδευσης, εκπαιδευτικό συντάκτη της εφημερίδας Τα Νέα και συγγραφέας βιβλίων για την εκπαίδευση- να σχολιάσει την κατάσταση του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος:
“Η ακρίβεια καλπάζει, οι αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις δεν ξεπερνούν το 3%, η θηλιά των τραπεζοδανείων «ροκανίζει» το οικογενειακό εισόδημα, δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων υποχρεώνονται να ζήσουν με 600 ευρώ το μήνα. Την ίδια ώρα η «δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση» στη χώρα μας ανεβάζει συνεχώς τα επιτόκια στο περιζήτητο δάνειο της σχολικής σταδιοδρομίας, καθώς η συντριπτική πλειονότητα του μαθητικού πληθυσμού εμπλέκεται συγκεκριμένα με την ιδιωτική εκπαίδευση – κοντολογίς, πληρώνει κάποιο είδος διδάκτρων σ’ αυτήν. Στη «σειριακή σειρά» σχολείο - φροντιστήριο ξένων γλωσσών προστίθενται, κυρίως στις ηλικίες των μαθητών του δημοτικού και του γυμνασίου, οι γνωστές «εξωσχολικές δραστηριότητες» των μαθητών και οι δαπάνες που τις συνοδεύουν – τίμημα τόσο της ανομολόγητης στρατηγικής των «εφοδίων για το μέλλον» όσο και εναγώνια προσπάθεια απάντησης στην απουσία δημιουργικής απασχόλησης - παιχνιδιού, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα.
“Η ακρίβεια καλπάζει, οι αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις δεν ξεπερνούν το 3%, η θηλιά των τραπεζοδανείων «ροκανίζει» το οικογενειακό εισόδημα, δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων υποχρεώνονται να ζήσουν με 600 ευρώ το μήνα. Την ίδια ώρα η «δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση» στη χώρα μας ανεβάζει συνεχώς τα επιτόκια στο περιζήτητο δάνειο της σχολικής σταδιοδρομίας, καθώς η συντριπτική πλειονότητα του μαθητικού πληθυσμού εμπλέκεται συγκεκριμένα με την ιδιωτική εκπαίδευση – κοντολογίς, πληρώνει κάποιο είδος διδάκτρων σ’ αυτήν. Στη «σειριακή σειρά» σχολείο - φροντιστήριο ξένων γλωσσών προστίθενται, κυρίως στις ηλικίες των μαθητών του δημοτικού και του γυμνασίου, οι γνωστές «εξωσχολικές δραστηριότητες» των μαθητών και οι δαπάνες που τις συνοδεύουν – τίμημα τόσο της ανομολόγητης στρατηγικής των «εφοδίων για το μέλλον» όσο και εναγώνια προσπάθεια απάντησης στην απουσία δημιουργικής απασχόλησης - παιχνιδιού, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Παράλληλα, η «σκιά» του σχολείου παρεμβαίνει δραστικά στην οργάνωση του ελεύθερου χρόνου του μαθητή, τόσο περισσότερο όσο η εκπαιδευτική του βαθμίδα συνδέεται με τις «κρίσιμες εξετάσεις». Αναφερόμαστε, βεβαίως, στα φροντιστήρια γενικών μαθημάτων και στα ιδιαίτερα μαθήματα. Αναφερόμαστε στο ιδιωτικό «παντός καιρού» - παραεκπαιδευτικό δίκτυο, που (αδιάβροχο στις εξαγγελίες περί «του τέλους των φροντιστηρίων» όσων «κόβουν και ράβουν» μεταρρυθμιστικά το ελληνικό σχολείο) «ξαφρίζει την κρέμα» του σχολικού προϋπολογισμού της ελληνικής οικογένειας, ενώ παράλληλα όσο περισσότερο εντείνεται το παιχνίδι του ανταγωνισμού, περιλαμβάνει στο «πελατολόγιό του» ολοένα και μικρότερες σχολικές ηλικίες.
Ωστόσο, ίδιου μεγέθους πρόβλημα είναι ότι όσο ακριβαίνει η εκπαίδευση τόσο «φτηνότερο» γίνεται το περιεχόμενο και το επίπεδό της, όσο μεγαλώνει η τιμή της «μόρφωσης» των νέων ανθρώπων τόσο μικραίνει το αντίκρισμά της για το μέλλον τους. Γιατί είναι πλέον ηλίου φαεινότερον ότι η εμπορευματοποίηση του σχολείου παράγει το φαινόμενο της «εκπαίδευσης της αμάθειας», δηλαδή, νέους με πολλά έτη σπουδών, που όμως δεν μπορούν να σκεφτούν κριτικά τον κόσμο στον οποίο ζουν, την ίδια στιγμή που η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνικής θα έπρεπε να τους είχε δώσει τις πιο μεγάλες δυνατότητες στο να διαβάζουν, να κατανοούν, να επικοινωνούν, να παρεμβαίνουν.
H κρατούσα αντίληψη για την Παιδεία προσπαθεί να πείσει ότι η μόνιμη και σταθερή απασχόληση ανήκει στο παρελθόν και καλεί σε συμφιλίωση με την απασχολησιμότητα. H αντίληψη αυτή επιβαρύνεται με την πρόσδοση ενός εργαλειακού χαρακτήρα στη γνώση, καθώς ταυτίζει τις έννοιες «μόρφωση» και «επανεκπαίδευση» με την παροχή γνώσεων και δεξιοτήτων χρηστικού χαρακτήρα – δηλαδή, γνώσεων αμέσως εφαρμόσιμων στην αγορά εργασίας Με άλλα λόγια, το σημερινό σχολείο, αντί να εξοπλίζει τους μαθητές με κριτήριο για να ερμηνεύουν και να καλυτερεύουν τη ζωή, τυποποιεί, «συσκευάζει» και παραδίδει μια πληθώρα άψυχων, ξεκάρφωτων και συχνά αχρείαστων γνώσεων, σαν εμπόρευμα για κατανάλωση στις εξετάσεις ή σε μια θέση εφήμερης «απασχόλησης».”
