Ja, jeg kan godt lide dansk
Η Δανία είναι η πρώτη χώρα παγκοσμίως που επέτρεψε το σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια το 1989. Δύο χρόνια μετά ο Λύο Καλοβυρνάς διάβαινε τα σκαλιά του δημαρχείου της Κοπεγχάγης. Ο έρωτας του πέρασε γρήγορα, αλλά του έμεινε η αγάπη για μια γλώσσα της οποίας η αυθαίρετη προφορά αντανακλά τη ματιά των Δανών στην πραγματικότητα: μπορεί να είναι αλλιώς απ’ ό,τι φαίνεται, άρα ας μην είμαστε τόσο απόλυτοι.
Det er et yndigt land! (Ντι έα ιτ ίντιτ λεν) λέει ο εθνικός ύμνος της Δανίας = είναι μια θαυμάσια χώρα – ισχυρισμός όχι ιδιαίτερα ορθός αν μιλάμε για τη γεωγραφία της. Είναι μια απίστευτα επίπεδη χώρα, με ελάχιστες εναλλαγές στο τοπίο απ’ άκρη σ’ άκρη. Ωστόσο, τις χώρες τις κάνουν οι λαοί τους, και οι Δανοί είναι μια κουτσουλιά άνθρωποι που διαφέρουν από τους γείτονές τους, παρότι εμείς οι νότιοι τσουβαλιάζουμε άκριτα όλους τους βόρειους στην ίδια κατηγορία.
Τη Δανία τη γνώρισα λόγω έρωτα. Ο έρωτας πέρασε γρήγορα, όπως έχει την τάση, ειδικά στα 18, αλλά η ζημιά είχε ήδη γίνει. Ένας άλλος έρωτας είχε ήδη προλάβει να γεννηθεί και κρατά θαλερός κι αγέρωχος μέχρι σήμερα: αυτός για τη δανέζικη γλώσσα. Αυτή ήταν που με οδήγησε να επισκεφθώ πολλές φορές τη χώρα και εν τέλει να εγκατασταθώ εκεί. Το στερεότυπο που έχουμε για τους βόρειους –ψυχροί, αυστηροί, όχι εκδηλωτικοί– γρήγορα καταρρίφθηκε. Μπορεί να μην είναι διαχυτικοί με το καλημέρα σας, αλλά δεν έχουν τη δική μας επιπόλαια φιλικότητα με διάρκεια τηλεκάρτας. Δεν τάζουν λαγούς με πετραχήλια, κι αυτό ίσως στα δικά μας μάτια να τους κάνει να φαίνονται απόμακροι. Στην πράξη, ξέρω ότι μια γυναίκα που ποτέ δεν γνώρισα έδωσε τα κλειδιά του σπιτιού της σ’ εμένα και το φίλο μου, δύο αλλοδαπούς αγνώστους, για να μείνουμε στο διαμέρισμά της, όταν έμαθε μέσω μιας άλλης γυναίκας (που μας ήξερε μόλις 3 μέρες), ότι θέλαμε να επισκεφθούμε την Κοπεγχάγη και δεν είχαμε πολλά λεφτά. Ψυχρότητα, ε;
Έχω φύγει πολλά χρόνια από τη Δανία, αλλά όταν την επισκέφθηκα, τουρίστας πια, πριν από δύο χρόνια, μου φάνηκε εξίσου ανοιχτή, αν και γνωρίζω ότι το κύμα ξενοφοβίας που πλήττει γενικά την Ευρώπη (και έχει πάρει κατακλυσμιαίες διαστάσεις στη δική μας χώρα) δεν έχει αφήσει αλώβητη ούτε τη Δανία. Και πάλι, όμως, σε σχέση με την Ελλάδα, ο ρατσισμός εκεί είναι σαν κόκκος άμμου σε σύγκριση με τη δική μας Σαχάρα. Η Δανία είναι η πρώτη χώρα παγκοσμίως που επέτρεψε το σύμφωνο συμβίωσης για ομόφυλα ζευγάρια το 1989. Δύο χρόνια μετά διάβαινα τα σκαλιά του δημαρχείου της Κοπεγχάγης. Είναι μια χώρα με βαθύ σεβασμό στη διαφορετικότητα και, παρότι οι Δανοί έχουν τα θεματάκια τους, πάντα βγαίνουν πρώτοι στις μετρήσεις ευτυχίας παγκοσμίως. Ίσως επειδή δεν έχουν για εθνικό σπορ την γκρίνια και δεν φοβούνται να λένε ότι είναι καλά (και όχι «ας τα λέμε καλά»).
Γυρνώντας και πάλι στη γλώσσα, νομίζω ότι αποκαλύπτει – αν όχι συμβάλλει στην ψυχολογία του λαού. Σε αντίθεση με την ελληνική, που κάθε γράμμα αντιπροσωπεύει στο 99% των περιπτώσεων τον ίδιο φθόγγο (ό,τι γράφουμε διαβάζουμε), η δανέζικη δεν είναι φωνητική γλώσσα. Άλλα γράφεις, άλλα λες: Norge γράφεται η Νορβηγία, νόου προφέρεται. Landet = λένεδ, η χώρα, undskyld = ούνσκιλ, η συγγνώμη. Ο γνωστός Kirkegaard προφέρεται Κί(ρ)κεγκο, ενώ ο Andersen, Ένεσεν. Όχι μόνο είναι τα περισσότερα γράμματα άηχα, αλλά όταν προφέρονται, η προφορά τους ποικίλλει ανάλογα με τη λέξη.
Θα αποτολμήσω μια υπόθεση, σύμφωνα με την οποία οι Δανοί αντιμετωπίζουν παρομοίως την πραγματικότητα: πιο σύνθετα, όχι όπως μοιάζει εκ πρώτης όψεως, αντίθετα μ’ εμάς που τα πράγματα είναι πάντα έτσι κι όχι αλλιώς, άσπρα ή μαύρα.
Η Δανία, με τον γκρίζο καιρό της, έχει πολλούς τόνους του γκρίζου, αφήνοντας περισσότερο χώρο για διαφορετικές, πιο ελεύθερες ερμηνείες του κόσμου που μας περιτριγυρίζει.
Η γλώσσα της δεν ανοίγει μεμιάς τις πόρτες της, όπως τα ιταλικά ή τα ισπανικά. Χρειάζεται αποκωδικοποίηση και υπομονή (παρότι η γραμματική της είναι γελοιωδώς εύκολη). Είναι μια γλώσσα σχετικά φτωχή λεξιλογικά και χωρίς μεγάλη ιστορία, αλλά αυτό λειτουργεί υπέρ του λαού: απελευθερωμένοι από ασήκωτα βαρίδια ενός ένδοξου αρχαίου παρελθόντος, μπορούν να ασχολούνται ακομπλεξάριστα με το μέλλον. Η αυθαίρετη προφορά της αντανακλά τη ματιά τους στην πραγματικότητα: μπορεί να είναι αλλιώς απ’ ό,τι φαίνεται, άρα ας μην είμαστε τόσο απόλυτοι.
Ο Λύο Καλοβυρνάς είναι σύμβουλος ψυχικής υγείας και συγγραφέας. Το τελευταίο του μυθιστόρημα «Love Forever Ωχ!» κυκλοφόρησε το 2010, ενώ τώρα ετοιμάζεται το «Ανάμεσα στο τικ και το τακ, μια συλλογή παραμυθιών για κακά παιδιά».
* = Ναι, μου αρέσουν πολύ τα δανέζικα.
