Τα πρότυπα των Φοιτητών
Η γενιά του Playstation και του Internet αντεπιτίθεται
Ποια είναι τα πρότυπα των νέων σήμερα; Σε ποιόν θέλουν να μοιάσουν; Και τελικά το lifestyle που κοσμεί τα περιοδικά και την TV είναι αυτό που όντως γουστάρουν οι νέοι; Ναι, σίγουρα αρκετοί νέοι θα ήθελαν να κυκλοφορούν με τζιπάκια αλλά τελικά κατά πόσο είναι αυτό ρεαλιστικό; Και στην τελική είναι αυτό τόσο σημαντικό για να μετατρέπεται σε αυτοσκοπό; Και πόσοι είναι διατεθειμένοι να κάνουν τις αντίστοιχες θυσίες που απαιτούνται; Το Sonar είναι η νέα διεισδυτική στήλη του «Υποβρυχίου» και θα φιλοξενεί σε κάθε τεύχος το κεντρικό θέμα του περιοδικού. Δε θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερο άρθρο για ξεκίνημα από τα πρότυπα των φοιτητών σήμερα. Βασισμένο όχι στις συνήθεις εγχώριες δημοσκοπήσεις που αποτυπώνουν μια εφήμερη στιγμιαία κατάσταση/στιγμιότυπο αλλά σε μελέτες που έλαβαν χώρα σε πιο προηγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Κι αυτό γιατί οι τάσεις που αναμένονται να επικρατήσουν εδώ, θα προέρχονται αναπόφευκτα ελέω παγκοσμιοποίησης από κει. Αφού η Ελλάδα βρίσκεται στην ευχάριστη ή δυσάρεστη θέση να ακολουθεί εξελίξεις, είναι σαφώς πιο χρήσιμο να χρησιμοποιήσουμε δεδομένα από χώρες της Ε.Ε. οι οποίες αυτή τη στιγμή βρίσκονται στο σημείο που θα βρεθούμε εμείς κάποια χρόνια αργότερα. Πρωταρχική σημασία δεν είχε για μας να καταδείξουμε την καθημερινότητα που όλοι βιώνουμε αλλά να προσπαθήσουμε να συνθέσουμε μια εικόνα για το μέλλον αυτής της γενιάς.
Οι σημερινοί φοιτητές θυμούνται ότι όταν ακόμα πήγαιναν σχολείο ο Κεντέρης ήταν πρότυπο, «ο μοναδικός λευκός που έσπαγε την παντοκρατορία των μαύρων στα σπριντ» και μάλιστα έδινε το όνομά του στα καινούρια high speed που όργωναν το Αιγαίο. Αντίστοιχα η Θάνου από Ελληνίδα ηρωίδα γυνάικα της Πίνδου μετατράπηκε σε ένα πρεζάκι με μπιμπίκια. Το γεγονός ότι αυτή η γενιά είναι απολιτίκ χρεώθηκε από τους μεγαλύτερους ως ανωριμότητα κι όχι ως αποτυχία του πολιτικού κατεστημένου να πείσει τους νέους για τη χρησιμότητά του. Η αποκρυπτογράφηση λοιπόν της νεανικής συμπεριφοράς και των συνεπαγόμενων προτύπων τους από τους opinion makers, τους μαρκετίστες και τους mediaδες δεν κατάφερε να περισώσει τα νούμερα του Big Brother που καταποντίζονται. Ο Αντ1 προσανατολίζεται να το κόψει όπως έπραξε άλλωστε και ο Alpha πέρισυ με το reality του Πέτρου Κωστόπουλου «Ο Υποψήφιος». Και αν τα πρότυπα των νέων είναι αυτά που υποτίθεται ότι είναι, γιατί τα νο1 lifestyle προγράμματα καταποντίστηκαν; Μήπως η προφητεία του Andy Warhol πριν σαράντα χρόνια έχει ήδη εκπληρωθεί; Μήπως η νεολαία έχει πάει ήδη παραπέρα από τα δεκαπέντε λεπτά εφήμερης διασημότητας;
Β.Δ.
Ο Μωυσής, ο Μπάτμαν κι ο Μίκυ Μάους.
Ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι και διάσημοι ερευνητές της κοινωνικοπολιτικής σκέψης αναρωτιούνται φωναχτά γιατί τα πρότυπα σήμερα είναι χλωμά, πλαστικά και πεθαμένα.
Όμως πάντα έτσι δεν ήταν; Οι εποχές, οι συνθήκες, οι καταστάσεις γεννούν μύθους που έχουν έντονες αναφορές σε νεκρούς ή σε φαντάσματα του παρελθόντος. Η διαφορά είναι, ότι σήμερα οι μύθοι αναλύονται, κριτικάρονται, γίνονται φύλλο και φτερό με τρομερές ταχύτητες. Οι πολυπολιτισμικές κοινωνίες αποτελούνται από ομάδες που συγκρούονται καθημερινά στην κοινωνική αρένα, η αμφισβήτηση των προτύπων των άλλων είναι παιχνίδι της στιγμής και των Μ.Μ.Ε. Το σύστημα είναι ήδη ένα χρηματιστήριο με διαρκείς εναλλαγές τιμών, αξιών που αντιμετωπίζει το όραμα, το μύθο σαν εμπόρευμα. Αυτή η μορφή οργάνωσης και σκέψης αποδέχεται το σημείο επαφής όσον το δυνατόν περισσότερων ομάδων. Όσο πιο πλαστικό κι αόριστο είναι το πρότυπο τόσο πιο πολλοί μπορούν να το αγοράσουν. Διάσημοι είναι οι οπορτουνιστικοί μαζικοί μύθοι, αυτοί που δεν έχουν ξεκάθαρη άποψη για τα πράγματα αλλά διασκεδάζουν την καθημερινή πλήξη. Σε αντιστάθμισμα , αναπτύσσονται μύθοι μεταφυσικοί που δεν έχουν ορθολογικό σημείο αναφοράς, αλλά μιλούν με παραβολές ή αναφέρονται σε συνωμοσίες. Τα πρότυπα εδώ είναι ομιχλώδη, κάτι θέλουν να πουν αλλά δεν το ξεκαθαρίζουν, κάτι υπόσχονται αλλά δεν το διευκρινίζουν. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι αστέρες της τηλεόρασης και της ποπ σκηνής στην πρώτη περίπτωση. Στη δεύτερη είναι κυρίως τα βιβλία του Μπράουν, τα Χ-files, οι ιστορίες του Χάρρυ Πότερ. Αν συνθέταμε και τις δύο εικόνες, μια πολυπολιτιστική κοινότητα θα ψήφιζε για εκπρόσωπό της στο άμεσο μέλλον έναν ποπ σταρ που θα μιλούσε με παραβολές. Ο ηγέτης αυτός θα ήταν ένα διασκεδαστικό Cartoon με έντονες εσχατολογικές αναφορές και τα πρότυπα που θα αναγνώριζε ο κόσμος στο πρόσωπό του θα ήταν ο Μωυσής, ο Μπάτμαν και ο Μίκυ Μάους.
Πρότυπό μας το παιχνίδι κι όχι η πεπατημένη «πανεπιστήμιο, επαγγελματική κόλαση, στεγαστικά δάνεια, γάμος, μωρά και θάνατος»
Στον ίδιο δρόμο φαίνεται να βαδίζει και η νεολαία της γηραιάς Αλβιώνας. Πρόσφατη έρευνα στη Βρετανία σκιαγραφεί επίσης, μια νέα γενιά που δείχνει να προσπερνά όσα υποτίθεται ότι τη χαρακτηρίζουν. Υπεύθυνη για την έρευνα η «HeadlightVision», ερευνητική εταιρεία τάσεων. Τα στοιχεία που συγκέντρωσε καταδεικνύουν ότι οι νέοι σήμερα δεν ακολουθούν τα κλασσικά μονοπάτια που οδηγούν στην επιτυχία προκειμένου ν? αναδείξουν την προσωπικότητά τους ενώ ταυτόχρονο απομακρύνονται από το γυαλιστερό και ματαιόδοξο trendy lifestyle. Τα αποτελέσματα της έρευνας δύνανται να συμπυκνωθούν σε μια σειρά συμπερασμάτων και απόψεων όπως: «Παρά την επικρατούσα κουλτούρα της αυτοβελτίωσης και του φαίνεσθαι, η ομορφιά έχει ελάχιστη σχέση με την ελκυστικότητα», «δεν έχει σημασία αν τα φέρνεις βόλτα με το ζόρι, αρκεί να ασχολείσαι με κάτι που σου αρέσει πραγματικά», «η πορνογραφία μάς αφήνει αδιάφορους», «το στυλ δεν είναι θέμα εμφάνισης», «τα επιτραπέζια παιχνίδια είναι ένας τρόπος να ξεφεύγεις». Κι αν αυτό το τελευταίο σας δημιουργεί ερωτηματικά, η εξήγηση είναι αρκετά απλή: το παιχνίδι, υποστηρίζουν οι ειδικοί, κάνει τους ανθρώπους να χαλαρώνουν και να είναι ο εαυτός τους. «Πηγαίναμε στα κλαμπ συνεχώς...», λένε πολλοί νέοι, «κάποια στιγμή μάς κούρασε το να μην μπορούμε να ακούσουμε ο ένας τον άλλον. Όταν παίζουμε γύρω από ένα τραπέζι, έχουμε την ευκαιρία να μιλήσουμε πραγματικά».Καθώς φαίνεται οι νέοι αντί να γίνονται κυνικοί γενικά, όπως προστάζουν οι απαιτήσεις της εποχής μάλλον δείχνουν τον κυνισμό τους απέναντι στο τρόπο ζωής που προσπαθούν να τους πλασάρουν. Ας μη ξεχνάμε εξάλλου πως μιλάμε για μια γενιά που έχει μεγαλώσει με μη ρεαλιστικές αντιλήψεις περί επιτυχίας και προσωπικής ικανοποίησης.
Ποιος πρέπει να είναι όμως ο στόχος τελικά για τους νέους, ώστε να νιώθουν ικανοποιημένοι;
Ο 29χρονος Μάικλ Σμιθ μιλώντας στους Sunday Times είναι ξεκάθαρος: «Αυτό που αναζητούμε, είναι μια εναλλακτική επιλογή στην προδιαγεγραμμένη ενήλικη ζωή: Πανεπιστήμιο, επαγγελματική κόλαση, στεγαστικά δάνεια, γάμος, μωρά και θάνατος». Και μια τέτοια εναλλακτική είναι η δυνατότητα που πρέπει να έχουν οι νέοι να συνδυάζουν το χόμπι τους, αυτό δηλαδή που πραγματικά τους εκφράζει και τους απελευθερώνει τη δημιουργικότητά τους, με μια δουλειά που θα τους συντηρεί. Εξάλλου στην ερώτηση «με τι ασχολείσαι;», πολλοί δεν αναφέρουν την επαγγελματική τους ιδιότητα αλλά αυτό που κάνουν στον ελεύθερο χρόνο τους. Στο ζήτημα της σεξουαλικής επαφής σημειώνεται σημαντική έλλειψη ενδιαφέροντος. Μια λογική εξήγηση σύμφωνα με τον Μάθιου Χερστ, εκ των νεαρών συντακτών της μελέτης, είναι η εξής: «Η ελευθεριότητα της σημερινής κοινωνίας μάς έχει υποβάλει σε υπερέκθεση σεξουαλικών εικόνων και μηνυμάτων. Με τον καιρό, ο αντίκτυπός τους έχει ατονήσει. Δε μας κάνουν καμία αίσθηση». Είναι εμφανές ότι η νεολαία ξέρει πολύ καλά τι δε θέλει. Το μέλλον της λοιπόν φαντάζει ακόμα πιο απρόσμενο και ανατρεπτικό.
Επιμ. Α.Π.
Έρευνα σε σπουδαστές στην Ιταλία
Δουλειά σε πολυεθνική; Όχι ευχαριστώ
Μια πραγματικά ενδιαφέρουσα έρευνα σε σχέση με τα πρότυπα που ακολουθούν οι νέοι σήμερα πραγματοποιήθηκε στην Ιταλία και συγκεκριμένα στη διοργάνωση με τίτλο το «Σαλόνι του Σπουδαστή» που έλαβε χώρα στο Μιλάνο. Το δείγμα ήταν χίλιοι νέοι ηλικίας 16 έως 21 ετών. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν μια ξεκάθαρη μεταστροφή της νεολαίας σε πιο ποιοτικές επιλογές τόσο σε σχέση με τη καθημερινή τους ζωή, όσο και με το επαγγελματικό τους μέλλον.
Ξεκινώντας από το τελευταίο, τα αποτελέσματα υπήρξαν πραγματικά εντυπωσιακά. Πλέον το 68% δεν έχει απλά αρνητική διάθεση, αλλά λέει όχι σε κάθε δουλειά ρουτίνας. Επιπλέον, το 57% δεν επιθυμεί ούτε κατά διάνοια μια θέση εργασίας σε μια μεγάλη πολυεθνική, ακόμη κι αν αυτή προσφέρει υψηλό επίπεδο οικονομικής ασφάλειας. Περιμένετε γιατί η συνέχεια είναι ακόμη πιο ενδιαφέρουσα. Μονάχα ένα ποσοστό της τάξης του 14% επιθυμεί μια δουλειά που θα την κάνει σε όλη του τη ζωή, με τους υπόλοιπους να είναι απόλυτα συνειδητοποιημένοι για το πόσο δύσκολο είναι (σχεδόν ανέφικτο) να βρουν μια εργασία που θα τους προσφέρει δυνατότητες εξέλιξης σε ποικίλους τομείς, αφήνοντας τους ταυτόχρονα περιθώρια κι εκτός της συγκεκριμένης καριέρας. Από την άλλη πλευρά στη προσωπική τους ζωή, σε ποσοστό 68% θεωρούν προνομιακή την εξασφάλιση μιας καλής ποιότητας ζωής, ενώ το 63% δίνει τεράστια σημασία στη διασκέδαση και την αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου του. Τέλος, το 57% θεωρεί πολύ σημαντική την ασφάλεια και την ηρεμία στη ζωή του. «Όσα προέκυψαν από την έρευνα δε με εκπλήσσουν», σημειώνει με νόημα στην ιταλική εφημερίδα «Ρεπούμπλικα», ο Σέρτζιο Κιαρότο, διευθυντής λυκείου στην ιταλική περιφέρεια. Οι τάσεις που έρχονται στην επιφάνεια από την εν λόγω έρευνα αποκαλύπτουν ότι οι νέοι σήμερα σαφώς και προτιμούν να εργαστούν εθελοντικά και να προάγουν το ζήτημα της ανακύκλωσης για παράδειγμα, παρά να είναι κλεισμένοι σε 4 τοίχους και να υπηρετούν τα συμφέροντα μιας πολυεθνικής ως άλλα γρανάζια, 12 ώρες το 24ωρο. Σιγά, σιγά ανακαλύπτουν τη χαμένη μαγεία του ραδιόφωνου, απορρίπτοντας τα δεσμά που απλόχερα προσφέρει το χαζοκούτι. Οι νέοι έχουν αφυπνιστεί συνειδητοποιώντας πόσο σημαντικό είναι να αφιερώνουν χρόνο για ταξίδια, να αισθάνονται χρήσιμοι στο κοινωνικό σύνολο ενώ παράλληλα δείχνουν να έχουν πλήρη αντίληψη της επίπλαστης επιτυχίας και της εφήμερης διασημότητας.
Τα πρότυπα που έντονα βιώσαμε σε προηγούμενες δεκαετίες και έθεταν σε προτεραιότητα την επαγγελματική καταξίωση αργοπεθαίνουν. Όπως συμβαίνει με μια θρησκεία, όταν δεν της έχει απομείνει κανείς πια που να την πιστεύει.
Επιμ: Α.Π.
