ΟΛΙΚΗ ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ
Ο Coltrane συναντά τον Thelonious Monk εν έτη 2005!
Πριν λίγους μήνες κατά τη διάρκεια της ψηφιοποίησης της αχανής βιβλιοθήκης του Κογκρέσου ήρθαν στο φως κάποια κουτιά με ετικέτα που έγραφε «Carnegie Hall 57» κι ένα χειρόγραφο σημείωμα με το όνομα T.Monk και κάποιους τίτλους τραγουδιών. Μόλις παίχτηκαν από τους ανθρώπους της βιβλιοθήκης, αναγνωρίστηκε αμέσως το ύφος του Monk στο πιάνο αλλά και το τενόρο του Coltrane. Υλικό χωρίς καμία μέχρι τότε μετάδοση, παντελώς ανέκδοτο. Είναι αυτό που η Blue Note μόλις κυκλοφόρησε με τίτλο «Monk and Coltrane at Carnegie Hall».
Μερικές φορές η μνήμη λειτουργεί επιλεκτικά και διαγράφει από τα δεδομένα της πράγματα, που η σημασία τους είναι ανυπολόγιστη. Κάπως έτσι είχε περάσει στη λήθη μια θαυμάσια στιγμή της σύντομης αλλά θεμελιώδους σημασίας συνεργασίας του Thelonious Monk και του John Coltrane.
Βρισκόμαστε στα μέσα της δεκαετίας του ?50, τότε που η δολοφονία του Emmett Till είχε συγκλονίσει τη μαύρη Αμερική αναμοχλεύοντας το θέμα των κοινωνικών δικαιωμάτων και των φυλετικών διακρίσεων και η Rosa Park με απλές καθημερινές ενέργειες έδινε θάρρος στον αγώνα των μαύρων (χάθηκε πλήρης ημερών πριν μερικές εβδομάδες). Ήταν μία εποχή που προετοίμαζε συνειδήσεις για τις πολιτικές, κοινωνικές και μουσικές αλλαγές που επρόκειτο να έρθουν.
Ανάμεσα στα πολλά club που υπήρχαν τότε, ένα ανήκε στον Joe Termini, ο οποίος δεν έμενε ικανοποιημένος με το να σερβίρει απλώς ποτά και να χασκογελάει με τους πελάτες του. Έψαχνε λοιπόν για κάτι πιο προχωρημένο κι ακούγοντας τη συμβουλή κάποιων μουσικών, άρχισε να καλεί στο μαγαζί του ονόματα όπως ο Cecil Talor κι ο Steve Lacy. Το όνομα του club ήταν «Five Spot» κι αργότερα, για όσα έγιναν εκεί, θα περνούσε στη σφαίρα του θρύλου. Μη φανταστείτε τίποτα χλιδές και τέτοια, όλα ήταν απλά και ταπεινά. Αυτό που έκανε τη διαφορά ήταν αυτή η ίδια η λειτουργία της μουσικής κι οι άνθρωποι που την έφτιαχναν.
Φτάνοντας στη χρονιά του ?57 έχουμε μια σειρά από γεγονότα που με τον τρόπο τους αλλάζουν την κατάσταση στην jazz. Ένα από τα πιο σημαντικά ήταν ότι ο Miles Davis απολύει τον Coltrane από το κουιντέτο του κι αυτός, ελεύθερος πια, ψάχνει να βρει το επόμενο μουσικό του καταφύγιο για να συνεχίσει το δρόμο του προς τη μουσική του απογείωση. Ο Thelonious Monk ήταν παρών στον προπηλακισμό του Coltrane από τον Miles και θεωρώντας το αδικία καλεί αμέσως τον σαξοφωνίστα στο σχήμα του δημιουργώντας μία κατάσταση που ο τρομπονίστας J. J. Johnson περιέγραψε χαρακτηριστικά: «Ο Monk με τον Coltrane είναι πολύ κοντά στην εικόνα που είχα εισπράξει χρόνια πριν από τους Gillespie και Parker».
Το '57 είναι η εποχή όπου ο Coltrane έγινε ο Coltrane που όλοι γνωρίζουμε από την ιστορία δημιουργώντας συνθήκες αλλαγής σε όλα τα επίπεδα της ζωής του. Εργασιομανής, ηχογραφεί συνέχεια στην Prestige και στη Blue Note ενώ ποτέ δε σταματά να ψάχνει νέα μοτίβα και να εξερευνά τα μυστικά του ήχου. Έχει πλέον το δικό του όραμα. Κόβει τα ναρκωτικά και βρίσκεται σε πνευματική και μουσική αφύπνιση. Προϊόν αυτής της περιόδου είναι το ιστορικό ?A love supreme?, η αρχή μίας δεκάχρονης μουσικής έκρηξης. Ο Monk έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της ζωής και της δημιουργικότητας του Trane. Οι κοινές τους πρόβες ήταν κάτι το μοναδικό. Ο Monk με αφάνταστη υπομονή βοήθησε τον Coltrane να πάει μπροστά και να κατακτήσει υψηλά μουσικά επίπεδα. Εξάλλου οι συνθέσεις του Monk ήταν γεμάτες περίεργα σημεία και πάνω σε αυτά πατάει ο Coltrane για να διεγείρει τη φαντασία του. Ο ένας έχτιζε πάνω στον άλλον. Ο Monk ήταν ένας αρχιτέκτονας υψηλότατης στάθμης και ο Coltrane ήταν ένας αδελφός αναλυτής, ένας μουσικός διττής φύσης που μοιραζόταν ανάμεσα σε σοφιστικέ τάσεις αλλά και στην απλή καθημερινή αντίληψη της μουσικής. Ο Coltrane μπορούσε να αποκρυπτογραφήσει τις ιδέες του Monk και στήριζε τη μελωδία τη στιγμή που ο Monk κι οι άλλοι του σχήματος ήταν χαμένοι στον αυτοσχεδιασμό.
Ακόμη μια ευτυχής συγκυρία ήταν ότι ο Monk αποκτά τότε και πάλι, μετά τη σύλληψή του για ναρκωτικά το 1951, την άδεια του να παίζει σε μαγαζιά που πουλούσαν οινοπνευματώδη ποτά. Έτσι, αρχίζει εκείνη η περίοδος εμφανίσεών τους στο «Five Spot» όπου συχνά έπαιζαν τρία ή και τέσσερα set τη βραδιά ξεσηκώνοντας το κοινό που ήταν κυρίως μουσικοί, συγγραφείς κι ηθοποιοί.
Ήταν ένα βράδυ του Νοεμβρίου του 1957 όταν είχαν κληθεί να συμμετάσχουν σε μία φιλανθρωπική εκδήλωση του Morningside Community Center με έδρα το Harlem κι εξυπηρετούσε τέσσερις χιλιάδες χαμηλόμισθους μαύρους. Σ? αυτό λοιπόν το event του κέντρου στο Carnegie Hall δίπλα στην Holiday, τον Gillespie, τον Ray Charles, τον Chet Baker και τον Sonny Rollins βρίσκουμε και το κουαρτέτο του Monk.
Ο Monk εκείνο το βράδυ ήταν σε εξαίρετη διάθεση. Είχε μπροστά του ένα ενθουσιώδες κοινό έτοιμο να δεχτεί τις δικές του μουσικές, ενώ μόλις ένα χρόνο πριν όλες οι πόρτες ήταν κλειστές γι? αυτόν. Αυτό που κάνει την εμφάνιση ιστορική είναι το σημείο της έκπληξης, που τιτλοφορείται ?Monk?s mood?, και είναι ένας απίστευτος διάλογός τους, με τον Monk να ξεχειλίζει ευαισθησία παίζοντας κάτω από το σόλο του Trane. Η ενορχήστρωση μέσα σ? αυτούς τους διαλόγους είναι εξαιρετικά προχωρημένη, ενώ μέσα σε αυτή τη συνδιαλλαγή εισβάλλει κι ο ντράμερ Shadow Wilson προτείνοντας μία εξαιρετικής σύλληψης ηχητική παλέτα που ξεφεύγει από το κλασσικό συνοδευτικό ύφος και λειτουργεί ενεργητικά. Κανείς δεν είχε γνώση, ότι αυτή η εμφάνισή τους στο Carnegie Hall είχε ηχογραφηθεί από το Voice of America. Και η Blue Note δεν έχασε την ευκαιρία να κυκλοφορήσει μέσα στο 2005 το «Monk and Coltrane at Carnegie Hall». Κάτι που το κάνει αυτόματα απόλυτα σημερινό, καινούργιο, φρέσκο και που εξιτάρει τη φαντασία, ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει πως ένας ήχος, ακόμη κι αν γράφτηκε τόσα χρόνια πριν, διατηρεί στο ακέραιο την αξία και τη διαχρονικότητά του.
